Tôn giáo cho những người phi tôn giáo

access_timeJan 10, 2020 personRubi folder_open Kiến Thức Tâm Lý Nhận Thức

Xét cho kỹ thì tâm trí con người giống như một đại dương, đầy phức tạp và tạo nên tất cả khía cạnh trong cuộc sống thực của chúng ta, việc tìm hiểu xem những gì diễn ra bên trong tâm trí có lẽ nên là một ưu tiên nghiêm túc của chúng ta.

Tác giả: Tim Urban

 

Tâm có thể tạo nên thiên đường, tâm có thể tạo nên địa ngục

- John Milton

 

Bản thân tâm trí là cả một vũ trụ

- Alan Lightman
 

Bạn đến trường, học thật giỏi, có được tấm bằng, và thế là bạn hài lòng với chính mình. Nhưng liệu bạn có thông tuệ hơn?

Bạn kiếm được một công việc, gặt hái được một số thành tích, được thăng chức, tăng lương, rồi chuyển đến một công ty khác tốt hơn, thậm chí vị trí và lương bổng lại tốt hơn, thuê một căn hộ có chỗ đậu xe, không cần phải tự giặt đồ nữa. Nhưng liệu bạn có hạnh phúc hơn?

Bạn làm tất cả những việc mà một người bình thường vốn làm: Mua rau củ, đọc báo, cắt tóc, nhai đồ ăn, đổ rác, mua xe hơi, đánh răng, hỉ mũi, cạo râu, nhậu nhẹt, làm tình, chạy bộ, dẫn chó đi dạo, mua một cái sofa, kéo rèm, cài nút áo, rửa tay, kéo vali, đặt báo thức, đặt bữa trưa, cư xử thân thiện với mọi người, xem phim, uống nước táo ép, và thay giấy nhà vệ sinh...

Nhưng khi bạn làm tất cả những việc đó ngày qua ngày, năm qua năm, bạn có đang sống một cuộc đời có ý nghĩa như một con người hay không?

Trong bài đăng trước, tôi đã miêu tả con đường dẫn tôi đến một người vô thần – nhưng trong cơn thỏa mãn khi sống như một kẻ phi tôn giáo cao ngạo, tôi đã không bao giờ suy nghĩ nghiêm túc để chủ động tìm kiếm một con đường phát triển nội tâm – đã ngăn cản sự tiến hóa của tôi trong quá trình này như thế nào.

Và không phải chỉ có mình tôi "ngây thơ" như thế. Phần lớn xã hội chỉ tập trung vào những điều cạn cợt, không có nhu cầu mạnh mẽ để nghiêm túc trưởng thành thật sự. Các tổ chức lớn trong lĩnh vực tâm linh (tôn giáo) thì có khuynh hướng tập trung vào một đấng thần thánh nào đó hơn là con người, xem sự cứu rỗi của bề trên là mục tiêu cuối cùng của cuộc sống chứ không phải việc tự thay đổi bản thân. Các lĩnh vực như triết học, tâm lý, nghệ thuật, văn học, phát triển bản thân...thì lại hoạt động bên lề không được nhiều người quan tâm, những thành tựu trong các lĩnh vực này thì phân tán không liên kết với nhau. Tất cả những điều này tạo nên một thế giới mà nơi đó sự phát triển nội tâm không được coi trọng, bất quá chỉ là một sở thích, một bộ môn phụ, chỉ là lớp kem phủ trên chiếc bánh cuộc đời mà thôi.

Xét cho kỹ thì tâm trí con người giống như một đại dương, đầy phức tạp và tạo nên tất cả khía cạnh trong cuộc sống thực của chúng ta, việc tìm hiểu xem những gì diễn ra bên trong tâm trí có lẽ nên là một ưu tiên nghiêm túc của chúng ta. Cũng giống như cái cách mà một doanh nghiệp đang phát triển cần phải dựa vào một sứ mệnh rõ ràng với một chiến lược hiệu quả và những chỉ tiêu có thể đo lường được thì một con người đang phát triển cũng cần có một kế hoạch. Nếu như chúng ta muốn đời mình sống sao cho có ý nghĩa, thì chúng ta cần phải xác định một kế hoạch, biết được làm thế nào để có thể đến đích, nhận thức được những chướng ngại tiềm tàng trên suốt chặng đường, và đề ra chiến lược để vượt qua chúng.

Khi tôi tìm hiểu sâu về chủ đề này, tôi có dịp nhìn lại bản thân mình và nghĩ xem liệu tôi có đang phát triển hay không. Bạn cũng có thể thấy được những nỗ lực của tôi thông qua những bài viết trên blog này, nhưng tôi chưa có được một mô hình để phát triển, một kế hoạch thật sự, một sứ mệnh rõ ràng. Đôi khi tôi cảm nhận đó chỉ đại loại là những nỗ lực lung tung trong việc tự cải thiện ở một khía cạnh này hay khía cạnh khác. Do vậy, tôi đã cố gắng tập hợp những nỗ lực, triết lý, và chiến lược phân tán của mình thành một công thức duy nhất, một thứ gì đó đủ vững chãi để tôi có thể dựa vào trong tương lai, và tôi sẽ đào sâu vào điều đó trong bài viết này.

Vậy nên mời bạn hãy chuẩn bị sẵn sàng, pha sẵn cafe, và “bỏ” não của bạn lên bàn trước mặt bạn – bạn sẽ muốn tham khảo nó khi chúng ta cùng nhau khám phá sự kỳ quặc và phức tạp của não bộ đấy.

Mục tiêu

Là sự thông tuệ. Tôi sẽ đề cập chi tiết hơn sau.

Làm thế nào chúng ta đạt được mục tiêu đó?

Bằng việc nhận biết sự thật. Khi tôi nói "sự thật," tôi không phải là kiểu mấy đứa hay lải nhải từ "sự thật" để ám chỉ điều gì đó thần bí, vô định. Tôi chỉ đơn giản là đề cập đến bản chất thực sự của hiện thực. Sự thật là tổ hợp của những gì mà chúng ta biết và những gì mà chúng ta không biết. Khi bạn có được và duy trì được nhận thức về bản chất hai mặt của "sự thật" như thế thì bạn đang nắm giữ chìa khóa để trở nên thông tuệ hơn.

Quá dễ, phải không? Chúng ta không cần phải biết nhiều hơn cái chúng ta đang biết, chúng ta chỉ cần nhận thức được mình đang biết cái gì và cái gì mình chưa biết. Sự thật là những gì dễ thấy, rõ ràng, đơn giản, như được viết trên bảng trắng vậy, chúng ta chỉ cần nhìn vào tấm bảng và suy ngẫm. Nhưng vấn đề đó là –

Điều gì đang cản đường của ta?

Lớp sương mù.

Để hiểu được sương mù là gì, đầu tiên hãy biết rõ là chúng ta không ở đây:

 

Mà là ở đây:

 

 

Và thực tế không phải như vậy:

 

Unconsicousness = Vô thức Consciousness = Ý thức

 
Mà là giống vầy:

 

Consciousness spectrum = dải ý thức Less conscious = ít ý thức hơn More conscious = nhiều ý thức hơn

 
Đây thật sự là một quan niệm mà mọi người khó tiếp nhận nổi, nhưng đó chính là khởi nguồn của sự trưởng thành. Nếu như chúng ta tự nhận mình "tỉnh thức" thì coi như không có gì để nói, chúng ta sẽ ngừng suy nghĩ. Tôi thích nghĩ về điều đó với hình ảnh của một chiếc cầu thang nhận thức:            

 

Consciouness Staircase = Cầu thang nhận thức

Con kiến thì có ý thức hơn con vi khuẩn, con gà thì hơn con kiến, con khỉ thì hơn con gà, và con người thì hơn con khỉ. Nhưng cái gì sẽ hơn chúng ta?

A) Chắc chắn có thứ gì đó, và B) Chúng ta không thể hiểu được gì hơn giống như mức độ con khỉ có thể hiểu về thế giới và cách tư duy của chúng ta.

Không có lý do gì để nói rằng chiếc cầu thang mãi mãi sẽ không hướng lên trên nữa. Người ngoài hành tinh màu đỏ ở trên chúng ta vài bậc thang nhìn nhận hiểu biết của loài người giống như cái cách mà chúng ta nhìn vào hiểu biết của con đười ươi – họ có thể nghĩ là với tư cách một loài vật, chúng ta cũng khá ấn tượng đấy, nhưng cơ bản thì chúng ta cũng chẳng có hiểu biết gì cả. Những nhà khoa học lỗi lạc nhất của chúng ta có thể sẽ chẳng bằng nổi một đứa bé ngoài hành tinh.

Đối với giống loài người ngoài hành tinh màu xanh ở trên cao nữa thì có lẽ họ chỉ thấy những người ngoài hành tinh màu đỏ thông minh cỡ con gà. Và khi người ngoài hành tinh màu xanh nhìn vào chúng ta, họ thấy ta như những con kiến nhỏ bé đã được lập trình sẵn.

Chúng ta không thể tưởng tượng được sự sống ở những nấc thang cao hơn sẽ như thế nào, nhưng chấp nhận sự thật rằng có tồn tại những nấc thang cao hơn và cố gắng để nhìn nhận lại mình từ góc nhìn của những nấc thang cao hơn chính là tư duy mấu chốt mà chúng ta cần có cho bài tập này.

Còn giờ, hãy tạm thời quên đi những nấc thang cao hơn ở trên và chỉ tập trung vào nấc thang ngay trên chúng ta - nấc thang màu xanh lá nhạt. Giống loài ở nấc thang đó có thể nghĩ về chúng ta như chúng ta nghĩ về đứa trẻ 3 tuổi - bắt đầu có được những nhận thức lờ mờ, đơn giản, ngây thơ. Hãy tưởng tượng có một nhân vật đại diện cho giống loài của họ được gửi đến để quan sát nhân loại và viết báo cáo gửi về hành tinh quê nhà của họ: Người đó sẽ nghĩ gì về cách chúng ta suy nghĩ và cư xử? Điều gì ở chúng ta sẽ gây ấn tượng với người đó? Điều gì sẽ khiến người đó cảm thấy thiếu sót?

Tôi nghĩ rằng người đó sẽ nhanh chóng nhận ra sự mâu thuẫn trong tư duy của loài người. Một mặt, tất cả những nấc thang dưới loài người đều là nơi mà chúng ta tiến hóa lên. Hàng trăm triệu năm thích nghi và tiến hóa từ bản năng sinh tồn của động vật trong một thế giới khắc nghiệt đã cắm rễ sâu sắc vào ADN của chúng ta, và bản năng nguyên thủy trong mỗi chúng ta đã sản sinh ra hàng loạt những đặc điểm "cấp thấp": Sợ hãi, nhỏ nhen, đố kỵ, tham lam, dễ hài lòng... Những đặc điểm này chính là tàn dư của loài động vật và vẫn còn là một nhân tố chi phối trong bộ não của ta, tạo nên một "sở thú" của những cảm xúc và động cơ thấp kém trong đầu chúng ta:

 

Nhưng trong vòng 6 triệu năm qua, sự tiến hóa của chúng ta đã trải qua một mức tăng trưởng nhanh chóng trong nhận thức và giúp chúng ta có được khả năng tư duy không ngờ mà những giống loài khác trên trái đất không có được. Chúng ta đã rất nhanh nhảy vọt trên cầu thang nhận thức, hãy tạm gọi yếu tố nhảy vọt của sự gia tăng nhận thức này là trạng thái Thượng Nhân (Higher Being).
 

Thượng Nhân là người sáng suốt, nghĩ lớn, và hoàn toàn lý trí. Nhưng xét ở góc độ thời gian, thì hắn ta vẫn là một cư dân mới trong đầu chúng ta, trong khi những thế lực động vật nguyên thủy thì lại tồn tại từ ngàn năm nay, và với việc hai giống loài cùng tồn tại như thế khiến cho tâm trí ta như một nơi rất kỳ lạ:

 

Do vậy không phải con người là Thượng Nhân và Thượng Nhân là đứa trẻ 3 tuổi - mà con người là sự kết hợp của Thượng Nhân và những loài động vật cấp thấp, và kết quả là hình thành nên đứa trẻ 3 tuổi trong chúng ta. Xét về bản chất thì Thượng Nhân là một giống loài cấp tiến, còn những loài động vật thì mang tính nguyên thủy hơn, và chính sự cùng tồn tại đặc thù của chúng khiến chúng ta mang bản chất con người rõ nét.

Khi con người dần tiến hóa và Thượng Nhân bắt đầu thức tỉnh, người ấy sẽ nhìn xung quanh não bộ của bạn và thấy bản thân mình đang ở trong một khu rừng lạ lẫm, kỳ quặc, đầy rẫy những loài vật nguyên thủy không hiểu được Thượng Nhân là ai hay là gì. Nhiệm vụ của người đó là làm cho bạn sáng tỏ và có thể tư duy cao hơn, nhưng lại có nhiều động vật quấy nhiễu quanh môi trường làm việc của người đó nên đó không phải là một công việc dễ dàng. Và mọi thứ bắt đầu trở nên tồi tệ hơn. Sự tiến hóa của con người bắt đầu khiến Thượng Nhân càng ngày càng trở nên ý thức hơn, cho đến một ngày người đó nhận ra một điều kinh hoàng:

 

CHÚNG TA RỒI SẼ CHẾT

 

Phát hiện này đánh dấu thời điểm lần đầu tiên bất kỳ giống loài nào trên trái đất đủ nhận thức để hiểu được sự thật này, và nó khiến cho tất cả loài động vật trong bộ óc, vốn không có khả năng xử lý kiểu thông tin này, trở nên hỗn loạn, biến toàn bộ hệ sinh thái thành một mớ hỗn độn:

 

Những loài động vật chưa bao giờ trải qua nỗi sợ này trước đó, và cơn hoảng loạn này – vốn vẫn còn tiếp diễn đến ngày nay – là thứ cuối cùng mà Thượng Nhân cần trong quá trình anh ta học hỏi và ra quyết định cho chúng ta.

Những loài động vật nô đùa quanh bộ não chúng ta có thể chiếm ngự tâm chí của ta, che mờ những suy nghĩ, phán đoán, và nhận thức về thế giới của ta. Tôi gọi tổ hợp những thế lực động vật này là "sương mù". Càng có nhiều động vật quấy nhiễu bao nhiêu thì càng làm chúng ta trở nên "điếc và mù" trước những tư duy và sáng kiến của Thượng Nhân. Sương mù quanh đầu ta thường quá dày đến nỗi chúng ta chỉ có thể thấy được cỡ một vài cm trước mặt mình:

 

Hãy nghĩ lại về mục tiêu của ta ở trên và con đường để đạt được nó - nhận thức được sự thật. Thượng Nhân có thể nhìn thấy rõ sự thật trong hầu hết tình huống. Nhưng khi sương mù quanh ta dày đặc, nó sẽ che đi đôi mắt và đôi tai, phủ kín bộ óc của ta khiến ta không thể nào tiếp cận được với Thượng Nhân hay trí huệ của người. Đây chính là lý do tại sao mà rất khó để có thể thường xuyên ý thức về sự thật, chúng ta đang mắc kẹt trong sương mù đến nỗi không thể thấy, hay nghĩ gì được hết.

Và khi đại diện của người ngoài hành tinh quan sát chúng ta xong và trở về hành tinh quê nhà, thì tôi nghĩ người đó sẽ tổng kết lại những vấn đề của chúng ta như thế này:

Trận chiến giữa Thượng Nhân và bản năng động vật để cố gắng nhìn xuyên qua màn sương mù chính là sự đấu tranh nội tại cốt lõi của nhân loại.

Sự đấu tranh này thể hiện qua nhiều cách thức trong đầu của chúng ta. Hãy cùng xem xét một vài trường hợp trong số đó: Thượng Nhân (với vai trò là Người Ra Quyết Định Lý Trí) chống lại Con Khỉ Thỏa Mãn Tức Thời; Thượng Nhân (trong vai của Giọng Nói Chân Thực) chống lại Voi Ma Mút Sinh Tồn Xã Hội đang cực kỳ hoảng loạn; thông điệp của Thượng Nhân cho chúng ta biết rằng cuộc sống chỉ là một chuỗi những Ngày hôm nay lạc lối trong ánh sáng mù lòa của sự hy vọng về ngày mai tốt đẹp hơn. Tất cả những điều đó đều thể hiện phần nào những mâu thuẫn cốt lõi giữa quá khứ nguyên thủy với tương lai xán lạn của chúng ta.

Điều tồi tệ nhất của lớp sương mù chính là khi ta bị mắc kẹt trong đó, nó đã che mất tầm nhìn của ta do vậy ta không thể biết được mình đang kẹt trong sương mù. Khi sương mù dày đặc nhất cũng chính là lúc ta ít nhận thức nhất về sự tồn tại của nó - nó khiến ta mất ý thức. Nhận thức được sự tồn tại của sương mù và học cách để nhận diện nó là bước đi quan trọng đầu tiên để nâng cao nhận thức và trở thành một con người thông tuệ hơn.

Bởi vì chúng ta đã thiết lập mục tiêu của mình là sự thông tuệ, và để làm được điều đó chúng ta càng nhận thức rõ về sự thật chừng nào thì tốt chừng nấy và thứ chính yếu ngáng đường ta chính là lớp sương mù. Bây giờ hãy cùng đi sâu vào trận chiến để biết được tại sao "ý thức về sự thật" lại quan trọng đến như vậy và làm như thế nào để chúng ta có thể vượt qua được lớp sương mù:

Trận chiến

Cho dù chúng ta nỗ lực thế nào đi nữa thì việc để nhân loại có thể tiếp cận được nấc thang xanh lá nhạt ở trên chúng ta trên cầu thang nhận thức là điều bất khả thi. Năng lực tiềm tàng của ta - Thượng Nhân - vẫn chưa đạt được tới đó. Có thể là trong một hay hai triệu năm nữa. Hiện tại, nơi duy nhất mà trận chiến này có thể xảy ra chính là nấc thang duy nhất nơi chúng ta đang sống, do vậy đó là nơi mà chúng ta sẽ tập trung vào. Chúng ta cần tập trung vào các cấp độ nhận thức thu nhỏ trong nấc thang này mà chúng ta có thể chia thành 4 bước nhỏ hơn:

The Human Consciousness Step = Nấc thang ý thức của con người Step 1 = Nấc 1 Step 2 = Nấc 2 Step 3 = Nấc 3 Step 4 = Nấc 4 The Human Consciousness Sub-staircase = Nấc thang ý thức phụ của con người

 
Leo hết cầu thang nhận thức thu nhỏ này chính là con đường hướng tới chân lý, con đường của thông tuệ, là sứ mệnh cá nhân của tôi để vượt lên thân phận con người, và một đống những tuyên bố sáo rỗng mà tôi cũng không ngờ là có ngày sẽ nghe chính mình nói ra. Chúng ta chỉ cần hiểu được trò chơi cuộc đời và cố gắng để chơi cho giỏi.

Hãy tìm hiểu mỗi nấc thang và cố hiểu được những khó khăn mà chúng ta phải đối mặt và làm thế nào để ta có thể tiến lên:

 

Nấc 1: Cuộc sống của ta trong lớp sương mù

Nấc 1 chính là nấc thấp nhất, nhiều sương mù nhất và bất hạnh thay, đối với hầu hết chúng ta đó chính là cấp độ hiện hữu mặc định. Ở bước này, sương mù ở khắp nơi, vừa dày vừa khít che hết những giác quan của ta, khiến cho chúng ta trải qua cuộc đời này trong vô thức. Tiếp nữa, những tư duy, giá trị, ưu tiên của Thượng Nhân hoàn toàn bị lạc lối trong lớp sương mù u tối và trong đầu ta chỉ toàn là những tiếng rống, tiếng kêu chiêm chiếp, tru, hú, quác quác của những loài động vật. Chúng khiến ta 1) nhỏ nhen, 2) thiển cận và 3) ngu si. Hãy thảo luận từng thứ một:

1) Ở nấc 1, bạn cực kỳ nhỏ nhen bởi vì bản năng động vật đang chi phối

Khi tôi nhìn vào hàng loạt những cảm xúc mà loài người có thể trải qua, tôi phát hiện chúng không phải là những cảm xúc hỗn loạn, mà thường sẽ rơi vào hai nhóm riêng biệt: Những cảm xúc cao thượng, vị tha, cấp tiến của bậc Thượng Nhân, và những cảm xúc nhỏ nhen, vị kỷ, nguyên thủy của phần não động vật.

Và ở nấc này, chúng ta hoàn toàn bị những cảm xúc của nhóm sau chi phối khi lũ động vật cứ tác động vào tâm trí ta trong lớp sương mù dày đặc.

 

Điều này khiến chúng ta trở nên nhỏ mọn, đố kỵ tầm thường và cũng khiến ta trở nên hả hê trước sự bất hạnh của người khác. Nó cũng khiến ta sợ hãi, lo lắng, và hoang mang. Đó là lý do khiến ta trở nên vị kỷ và quá yêu thương bản thân; kiêu ngạo và tham lam; suy nghĩ hẹp hòi và thích chỉ trích; lạnh nhạt, nhẫn tâm hay thậm chí là ác độc. Và chỉ duy nhất tại Nấc 1 chúng ta mới có cảm xúc của kiểu bộ lạc nguyên thủy “chúng ta đấu lại chúng nó” và khiến chúng ta ghét bỏ mọi người khi họ khác biệt so với ta.

Bạn có thể tìm thấy hầu hết những loại cảm xúc này ở một đàn khỉ mũ capuchin, và nó hoàn toàn hợp lý bởi vì toàn bộ những cảm xúc này có thể gom gọn lại thành hai bản năng then chốt của động vật: Bản năng sinh tồn và nhu cầu sinh sản.

Những cảm xúc ở Nấc 1 này rất mãnh liệt và hoang dã, chúng sẽ tóm lấy bạn và khi chúng đã chi phối được bạn thì những cảm xúc vị tha, cao thượng đều bị vứt xuống cống hết.

2) Ở Nấc 1, bạn thiển cận bởi vì lớp sương mù đã che phủ trước mặt bạn, ngăn không cho bạn thấy được bức tranh lớn hơn.

Lớp sương mù có thể lý giải được tất cả những hành vi hoàn toàn vô lý và thiển cận một cách đáng ngại của con người.

Có lý do gì mà ai cũng xem ông bà hay cha mẹ là hiển nhiên khi họ còn sống, thỉnh thoảng mới đi thăm họ, hiếm khi dành thời gian cho họ, ít khi mở lòng với họ và gần như chẳng hỏi thăm họ câu nào? Mặc dù sau khi họ đã qua đời rồi, bạn chỉ có thể nghĩ tới việc họ tuyệt vời như thế nào và bạn không thể tin được rằng là mình đã không tận dụng cơ hội để cải thiện mối quan hệ với họ khi họ còn sống?

Có lý do gì mà con người lại tkhoác lác, khoe khoang quá nhiều, mặc dù nếu như ta có thể nhìn sự việc rộng hơn, rõ ràng ta biết rằng rốt cục thì người khác bằng cách này hay cách khác rồi cũng sẽ biết được những điều tốt đẹp trong cuộc sống của bạn thôi – và cuộc đời ta chỉ có thể tốt hơn bằng cách sống khiêm tốn mà thôi?

Có lý do gì mà một số người lại làm việc qua loa, ẩu tả, mà lại tự cho mình đã nỗ lực rất nhiều? Khi có thể nhìn được bức tranh lớn hơn thì bạn sẽ biết được rằng tại môi trường làm việc, thì sự thật về thói quen làm việc của một ai đó rốt cục gì rồi cũng sẽ phơi bày ra trước mắt của sếp và các đồng nghiệp, do vậy bạn sẽ không mãi mãi đánh lừa được mọi người đâu. Vì lý do gì mà có người lại khăng khăng tung hô cho mọi người biết rằng mình vừa mới làm một điều giá trị cho công ty? Trong khi hành xử như thế thì rõ như ban ngày là dường như bạn chỉ làm việc chăm chỉ vì muốn được ghi nhận. Tại sao không ai hiểu rằng chỉ cần làm mọi việc thật tốt, và rồi hệ quả là người khác sẽ chú ý đến, chưa kể về lâu dài nó còn có ích cho danh tiếng và sự tôn trọng của mọi người dành cho bạn trong công ty?

Nếu như không phải vì lớp sương dày, thì tại sao lại có người từng bòn rút vài đồng xu trong hóa đơn nhà hàng hay ghi chú chi tiết ai đã chi khoản nào trong một chuyến du lịch. Khi mọi người đọc đến đây có thể lập tức đánh giá từng người bạn của mình theo thang điểm từ 1 đến 10 tương ứng với bản chất từ bủn xỉn đến rộng lượng. Vậy hàng trăm đô mà bạn tiết kiệm được từ đó đến giờ nhờ vào việc bủn xỉn có thật sự xứng đáng hơn việc trở thành một con người đáng mến, đáng tôn trọng vì bản tính rộng lượng?

Có lời giải thích nào khác cho những quyết định không thể nào hiểu được của những người đàn ông nổi tiếng, có địa vị khi tự tay họ đã phá hủy sự nghiệp hay cuộc hôn nhân mà họ đã dành cả đời để vun đắp bằng việc ngoại tình?

Và tại sao mà có người lại luồn cúi và hạ thấp sự chính trực của mình vì những lợi ích nhỏ nhoi, không đáng trong khi sự chính trực lại có ảnh hưởng đến lòng tự trọng về lâu dài của bạn, còn cái lợi nhỏ nhặt, không đáng đó thì chẳng ảnh hưởng lâu dài gì đến bạn cả?

Bạn có cách lý giải nào khác tại sao lại có nhiều người đã quyết định để nỗi sợ những gì người khác có thể nghĩ về họ ảnh hưởng đến cách sống của họ, khi mà họ có thể cũng biết rõ rằng A) đó là một lý do tệ hại để làm hoặc không làm gì đó, và B) thực tế thì họ cũng không quá quan trọng để người khác phải nghĩ đến đâu, vì ai cũng bận rộn với cuộc sống của chính mình cả.

Và lại có lúc có những người mắc kẹt trong một mối quan hệ, công việc, công ty, căn hộ, hay một tình bạn sai lầm trong hàng năm trời, đôi khi là hàng thập kỷ, chỉ đến khi cuối cùng họ quyết định thay đổi rồi lại tự nói: "Tôi không thể tin được là tôi lại không làm chuyện đó sớm hơn," hay "Tôi không thể tin được tôi đã không thể nhận ra điều đó sai trái thế nào."

Vậy mà hầu như chúng ta đều làm như vậy cả, và đó là bởi vì sức mạnh của màn sương mù đấy.

3) Ở Nấc 1, chúng ta rất là, rất là ngu si.

Sự ngu si của chúng ta thể hiện ở chỗ chúng ta đã mắc đi mắc lại cùng một sai lầm hết lần này đến lần khác.

Trường hợp dễ thấy nhất chính là cái cách mà lớp sương mù đã thuyết phục ta, lần này đến lần khác, rằng chuyện gì đó sẽ làm cho ta hạnh phúc nhưng trên thực tế thì hoàn toàn lại không. Lớp sương mù xếp sẵn một hàng củ cà-rốt và nói với chúng ta rằng đó chính là chìa khóa của hạnh phúc, bảo chúng ta hãy quên đi hạnh phúc của ngày hôm nay để hướng tất cả hy vọng của chúng ta về sự hạnh phúc trong tương lai bởi vì chúng ta sẽ nhận được những củ cà-rốt ấy.

Và thậm chí mặc dù lớp sương mù đã nhiều lần cho chúng ta thấy nó chả biết gì về hạnh phúc của con người cả – dù cho chúng ta đã có quá nhiều trải nghiệm khi nhận lấy một củ cà-rốt và cảm thấy cả tấn hạnh phúc nhất thời, để rồi sau đó lại nhìn thứ hạnh phúc ấy liền phai nhạt trở lại mức ban đầu trong mấy ngày sau – thế mà chúng ta lại tiếp tục mắc bẫy.

Giống như bạn thuê một chuyên gia dinh dưỡng rồi người đó kêu bạn uống một cốc espresso mỗi lần bạn mệt. Thế là bạn thử làm và nghĩ người chuyên gia dinh dưỡng đó là một thiên tài cho đến khi một tiếng sau bạn lại rơi vào trạng thái kiệt quệ. Bạn lại tìm đến chuyên gia dinh dưỡng, người đó lại cho bạn lời khuyên tương tự, rồi bạn lại thử và tình trạng cũ cứ lặp lại. Rốt cục rồi bạn sẽ đuổi việc người chuyên gia dinh dưỡng đó đúng không? Vậy tại sao bạn lại cứ cả tin khi sương mù lại đưa ra lời khuyên về hạnh phúc và sự mãn nguyện cho bạn?

Lớp sương mù còn tệ hại hơn cả người chuyên gia dinh dưỡng đó nữa bởi vì ngoài việc nó cho chúng ta lời khuyên tồi tệ thì bản thân nó còn chính là cội nguồn bất hạnh của ta. Giải pháp duy nhất cho tình trạng kiệt sức chính là đi ngủ, và giải pháp duy nhất để có được hạnh phúc một cách bền vững chính là phải chiến thắng trong cuộc chiến chống lại sương mù.

Trong ngành tâm lý học có một khái niệm gọi là Hedonic Treadmill (vòng xoáy khoái lạc), cho rằng con người có một ngưỡng hạnh phúc mặc định không thay đổi và khi có những chuyện tốt hay xấu xảy ra thì sau sự biến động cảm xúc ban đầu, chúng ta đều quay trở lại ngưỡng hạnh phúc mặc định. Và ở Nấc 1, điều này hiển nhiên hoàn toàn đúng, cố gắng để trở nên mãi mãi hạnh phúc trong khi vẫn còn ở trong lớp sương mù thì giống như cố gắng lau khô người trong khi vẫn còn đứng dưới vòi sen đang chảy nước vậy.

Nhưng tôi lại không tin rằng giống loài đã xây được những tòa nhà chọc trời, viết nên những bản giao hưởng, bay lên mặt trăng, khám phá ra được hạt cơ bản Higgs lại không thể nào thoát ra khỏi hiệu ứng vòng xoáy khoái lạc này và thật sự sống theo một cách có ý nghĩa hơn.

Tôi cho rằng giải pháp để làm được việc đó chính là học cách leo lên các nấc thang tiếp theo của cầu thang nhận thức, để có thể dành nhiều thời gian hơn ở các nấc 2, 3 và 4, với lại ít để thời gian mắc kẹt trong lớp sương mù một cách vô thức hơn.

Nấc 2: Xua bớt sương mù để nhìn thấy bối cảnh

Con người có thể làm được một chuyện kinh ngạc mà những sinh vật khác trên trái đất không thể làm được, đó chính là tưởng tượng. Nếu như bạn cho một con vật nhìn một cái cây, nó sẽ thấy đó là một cái cây. Chỉ có duy nhất con người mới có thể tưởng tượng được hình ảnh một hạt dẻ được chôn xuống đất 40 năm về trước, hoặc hình ảnh một thân cây mảnh khảnh sau 3 năm, vào mùa đông thì nó lại trở nên trơ trụi ra sao và cuối cùng là một cái cây nằm chết theo chiều ngang ở cùng một chỗ.

Đó chính là quyền năng của bậc Thượng Nhân trong trí óc của chúng ta.

Một mặt khác, lũ động vật trong trí óc của ta, giống như ngoài đời thật, chỉ có thể nhìn thấy một cái cây, và khi chúng thấy như thế, chúng liền lập tức phản ứng dựa theo những nhu cầu ban sơ. Khi bạn còn ở trong Nấc 1, trạng thái vô thức của bạn thậm chí không nhớ được là có sự tồn tại của bậc Thượng Nhân, và thế là những khả năng kỳ diệu của người bị lãng phí.

Toàn bộ Nấc 2 nhắm vào việc làm mỏng lớp sương mù đủ để mang những tư duy và khả năng của Thượng Nhân vào trong nhận thức của ta, cho phép ta thấy được những gì diễn ra đằng sau và xung quanh cuộc sống của mình. Ở Nấc 2, chúng ta tập trung vào việc ý thức về bối cảnh, điều này giúp ta nhìn nhận sự thật một cách sâu sắc và rõ nét hơn.

Có rất nhiều cách thức và hành động có thể giúp bạn xua bớt lớp sương mù. Ba trong số đó là:

1) Gia tăng kiến thức về thế giới thông qua giáo dục, du lịch và trải nghiệm sống. Khi tầm nhìn của bạn được mở rộng thì bạn có thể nhìn thấy một phiên bản sự thật chính xác hơn và rõ ràng hơn.

2) Chủ động phản tỉnh. Bạn có thể viết nhật ký, hay gặp chuyên gia tham vấn tâm lý. Đôi khi có thể sử dụng một câu hỏi giả định để làm “kính nhìn xuyên sương mù”, kiểu như "Tôi sẽ làm gì nếu như tiền không phải là mục đích?", "Nếu như một người khác rơi vào trường hợp của tôi, tôi sẽ khuyên họ điều gì?" hay "Khi tôi 80 tuổi liệu tôi có hối tiếc vì đã không làm điều này không?" để giúp bạn nhìn thấy vài thứ rõ hơn thông qua lớp sương. Những câu hỏi kiểu như vầy chính là cách thức để đưa bậc Thượng Nhân trong bạn vào cuộc mà không đánh động đến bản năng động vật, do vậy chúng sẽ không kháng cự và bậc Thượng Nhân có thể lên tiếng, giống như việc cha mẹ đánh vần một từ nào đó trước mặt đứa con 4 tuổi khi họ không muốn cho đứa bé biết họ đang nói gì.

3) Thiền định, thể dục, yoga...là những hoạt động có thể giúp não bộ của bạn trở nên yên tĩnh hơn, nhờ vậy mà lớp sương mù cũng lắng xuống phần nào.

Nhưng cách dễ nhất và hiệu quả nhất để xua bớt lớp sương mù chính là ý thức về nó. Bằng cách ý thức về sự tồn tại của lớp sương mù, hiểu nó là gì và những hình thái khác nhau của nó, cũng như học cách nhận biết khi bạn đang bị kẹt trong đó, bạn hạn chế khả năng lớp sương mù này kiểm soát cuộc đời bạn. Bạn không thể tiến vào Nấc 2 nếu như bạn không biết lúc nào bạn đang ở trong Nấc 1.

Con đường để tiến vào Nấc 2 chính là phải luôn nhắc nhở bản thân ý thức về bối cảnh đằng sau những gì bạn nhìn thấy, những gì bạn bắt gặp, và những quyết định của bạn. Đơn giản là vậy. Chỉ cần ý thức rằng lớp sương mù còn ở đó và nhớ nhìn vào toàn bộ bối cảnh của vấn đề sẽ giúp bạn ý thức về thực tại, và rồi bạn sẽ thấy nó sẽ giúp bạn trở thành một phiên bản tốt hơn mình so với ở Nấc 1.

 

Sau đây là vài ví dụ -

Đây là hình ảnh của một người thu ngân thô lỗ ở Bước 1 và Bước 2:

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 He was rude to ME. NO one is rude to ME = Hắn ta thô lỗ với MÌNH. KHÔNG ai được phép thô lỗ với MÌNH. On Step 2 = Ở Nấc 2 This dude’s in a dark place. Maybe his day has sucked. Or his childhood = Ông bạn này đang ở nơi tăm tối quá. Có thể hôm nay gặp xui xẻo hay là tuổi thơ dữ dội lắm đây. Things are things = Nhìn mọi thứ như bản chất nó là

 
Còn đây là cách thể hiện thái độ biết ơn:

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 Life is so unfair = Đời thật chẳng công bằng chút nào Also weird that there’s snow on the ground = Với lại quái thật, sao lại có tuyết ở trên mặt đất thế này Things I want badly = Những thứ tôi khao khát On Step 2 = Ở Nấc 2 Things I want badly = Những thứ tôi khao khát Things I have = Những thứ tôi đang có

 
Điều gì đó tốt đẹp đang xảy ra:

 

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 Everything is amazing forever = Mọi thứ sẽ mãi mãi tuyệt vời On Step 2 = Ở Nấc 2 It’s part of this = Nó chỉ là một phần của hành trình

 
Điều gì đó tệ hại đang xảy ra:

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 Life is bad from here forward = Đời kể từ đây là bế mạc rồi On Step 2 = Ở Nấc 2 It’s part of this = Nó chỉ là một phần của hành trình

 
Hiện tượng này xảy ra khi mọi thứ đột nhiên trở nên khủng khiếp vào lúc khuya khi bạn đi ngủ:

 

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 Everything is scary why did I say that why am I so embarrasing = Mọi thứ đều đáng sợ quá, sao mình lại nói vậy, sao mà mình ngớ ngẩn quá thể On Step 2 = Ở Nấc 2 Sometimes late at night human brains freak out and think Everything is scary why did I say that why am I so embarrasing and I can feel my brain doing that right now. Oh brains! = Đôi khi não người tự nhiên hoảng loạn vào lúc đêm khuya, suy nghĩ rằng “Mọi thứ đều đáng sợ quá, sao mình lại nói vậy, sao mà mình ngớ ngẩn quá thể” và tôi có thể cảm thấy não tôi đang làm điều đó ngay lúc này. Ôi não bộ hay quá!

 
Một cái vỏ xe hỏng:

 

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 Just my luck I am a victim = Ngày gì xui tận mạng, tôi là nạn nhân Flat tire = Vỏ xe xì On Step 2 = Ở Nấc 2 10-15 annoying things like this happen a year, apparently getting one out of the way to day. Annoying but shit happens = Mỗi năm sẽ có khoảng 10-15 điều khó chịu kiểu này xảy ra, rõ ràng hôm nay mình loại được thêm một điều rồi. Hơi khó chịu nhưng đời mà. Flat tire = Vỏ xe xì

 
Hậu quả dài hạn:

 

On Step 1 = Ở Nấc 1 Ha! I got away with it! And no consequences. Just these weird red things. = Ha! Thoát rồi! Không có hậu quả gì. Chỉ có mấy cái chấm đỏ kỳ quặc này thôi. Action = Hành động On Step 2 = Ở Nấc 2 Action = Hành động Consequences = Hệ quả

 
Nhìn vào bối cảnh giúp chúng ta nhận thức được hiểu biết của mình trong hầu hết các trường hợp (cũng như những gì ta không biết, giống như ngày hôm đó của người thu ngân), và nó nhắc cho ta nhớ lại về bản chất phức tạp, nhiều sắc thái của con người, cuộc sống, tình huống. Khi chúng ta ở Nấc 2, tầm nhìn rộng hơn và mọi thứ rõ ràng hơn khiến chúng ta bình tĩnh hơn, bớt sợ hãi trước những gì vốn không đáng sợ. Còn bản năng động vật, được nuôi dưỡng bằng sự sợ hãi và vô thức của ta, đột nhiên trở nên khá buồn cười:

 

Khi tâm trí của ta bớt đi những cảm xúc tầm thường, thì những cảm xúc cao thượng hơn - yêu thương, trắc ẩn, khiêm tốn, đồng cảm v.v.. - bắt đầu trỗi dậy.

Tin tốt là để tiến vào Nấc 2 không đòi hỏi bạn phải học được điều gì cao siêu cả, bậc Thượng Nhân trong bạn vốn đã biết sự thật đằng sau những tình huống này rồi. Không đòi hỏi bạn phải nỗ lực, không cần thêm thông tin hay ý kiến chuyên môn gì cả, bạn chỉ cần hướng tâm mình suy nghĩ đến việc tồn tại ở Nấc 2 thay vì ở Nấc 1 và thế là bạn sẽ ở đó. Có lẽ hiện giờ bạn đã lập tức ở đó chỉ bởi đọc được những điều ở trên.

Tin xấu là cực khó để duy trì ở Nấc 2 trong một thời gian dài. Vấn đề khó xử ở đây chính là không dễ gì để bạn có thể luôn ý thức về lớp sương mù bởi vì chính nó đã khiến bạn mất ý thức.

 

Đó là thử thách đầu tiên mà bạn phải đối mặt. Bạn không thể nào tống khứ được lớp sương mù, và cũng không thể khiến nó mỏng mãi, nhưng cơ hội của bạn nằm ở chỗ hãy cố gắng để ý khi nào nó trở nên dày đặc và đề ra những chiến thuật hiệu quả để làm mỏng nó bất cứ khi nào bạn vẫn còn nhận thức được nó. Nếu như bạn ngày càng hoàn thiện hơn, khi bạn có tuổi hơn, thì lúc đó ắt hẳn bạn sẽ tồn tại ở Nấc 2 nhiều hơn, thời gian bạn kẹt ở Nấc 1 cũng ít hơn rất nhiều.

Nấc 3: Thực tế gây sốc

 

Tôi… một vũ trụ của các nguyên tử… một nguyên tử trong vũ trụ. - Richard Feynman

 

Nấc 3 là khi mọi thứ bắt đầu trở nên kỳ lạ. Ngay cả ở Nấc 2 có vẻ đã sáng sủa hơn, chúng ta đại loại vẫn nghĩ rằng mình đang ở đây:

 

Mặc dù khung cảnh này thật thú vị, đó hoàn toàn là một ảo tưởng. Chúng ta sống cuộc đời mình như thể chúng ta đang ở trên vùng đất xanh và nâu này với một bầu trời xanh, những con sóc chuột và những con sâu bướm. Nhưng đây thực sự mới là những gì đang xảy ra:

 

 

Nhưng thậm chí càng thực tế hơn nữa thì điều này đang xảy ra:

 

Chúng ta vẫn có xu hướng đại loại nghĩ rằng:

 

Your life timeline = Dòng thời gian cuộc đời của bạn Long and important = Dài và quan trọng

 
Nhưng thực sự chính là:

 

Your life timeline = Dòng thời gian cuộc đời của bạn An eternity of nothingness = Cõi vĩnh hằng hư không

 
Có lẽ bạn cũng nghĩ mình là một điều gì đó đặc biệt. Đúng không?

 

Đúng thế. Tôi là một vật thể.

 
Không hề, bạn chỉ là một đống những thứ này thôi:

 

 
Đây chính là sự thật tiếp theo về chiếc cầu thang nhỏ của chúng ta, và não bộ không thể hiểu được sự thật này. Yêu cầu con người tiếp thu được sự rộng lớn của không gian hoặc sự vĩnh cửu của thời gian hay sự nhỏ bé của các nguyên tử thì cũng giống như yêu cầu một con chó đứng lên bằng hai chân sau của nó. Bạn có thể làm được điều đó khi bạn tập trung, nhưng như thế sẽ rất là căng thẳng và bạn không thể duy trì được lâu.

Bất cứ lúc nào, bạn cũng có thể nghĩ về những sự thật sau đây: Vụ nổ Big Bang diễn ra cách đây 13.8 tỷ năm về trước, lâu hơn khoảng 130,000 lần so với thời gian mà con người đã tồn tại; nếu mặt trời là một quả bóng bàn ở New York, ngôi sao gần nhất với chúng ta sẽ là một quả bóng bàn ở Atlanta; Dải Ngân hà lớn đến mức nếu bạn tạo ra một mô hình thu nhỏ của nó thì cũng có kích thước cỡ bằng đất nước Hoa Kỳ, bạn vẫn sẽ cần đến một chiếc kính hiển vi để nhìn thấy được mặt trời; các nguyên tử nhỏ đến mức số lượng nguyên tử trong một hạt muối cũng tương đương với số lượng hạt cát của tất cả bãi biển trên trái đất này. Nhưng thỉnh thoảng khi bạn suy ngẫm sâu sắc về một trong những sự thật này, hoặc khi vào đúng đêm khuya mà bạn lại đang nói chuyện với đúng người, hoặc khi bạn nhìn chằm chằm vào những vì sao, hoặc khi bạn suy nghĩ thấu đáo về ý nghĩa của cái chết thì khi đó bạn sẽ có một khoảnh khắc vỡ òa.

Rất khó để có được một khoảnh khắc vỡ òa thực sự và để duy trì được lâu thậm chí còn khó hơn nữa, giống như sự khó khăn mà con chó gặp phải khi đứng bằng hai chân. Lấy một ví dụ thực tế giữa việc bạn nhìn vào một bức ảnh tuyệt vời của Grand Canyon với lại việc bạn đang ở Grand Canyon; khoảnh khắc vỡ òa chính là lúc bạn đang ở đó chứ không phải đang nhìn. Hai trải nghiệm tương tự nhưng bằng cách nào đó lại rất khác nhau. Sự thật có thể hấp dẫn, nhưng chỉ trong khoảnh khắc vỡ òa, bộ não mới thật sự thấu hiểu trọn vẹn thực tại. Trong khoảnh khắc vỡ òa, bộ não của bạn trong tích tắc sẽ chuyển tới trạng thái mà nó có thể phát huy nhiệm vụ của mình và trong đầu bạn sẽ nảy sinh một cái nhìn thoáng qua về bản chất đáng kinh ngạc về sự tồn tại của chúng ta. Và khoảnh khắc vỡ òa chính là phương tiện để bạn đến được Nấc thứ 3.

Tôi yêu những khoảnh khắc vỡ òa. Những khi ấy, tôi cảm thấy một sự kết hợp mãnh liệt của những cảm xúc sợ hãi, phấn khởi, buồn bã và tuyệt vời. Hơn bất cứ điều gì, chúng khiến tôi cảm thấy một sự khiêm tốn sâu sắc đến nực cười, và mức độ khiêm tốn đó khiến người ta phải suy nghĩ khác đi. Trong những khoảnh khắc đó, tất cả những từ ngữ mà những người theo đạo thường sử dụng như sự kính sợ, tôn thờ, phép lạ, sự kết nối vĩnh cửu đều có ý nghĩa hoàn hảo. Khi ấy, bản thân tôi cũng chỉ muốn quỳ xuống và dâng hiến mình cho một thứ gì đó lớn hơn chính bản thân. Đây chính là lúc tôi hiểu tâm linh nghĩa là gì.

Và trong những khoảnh khắc thoáng qua đó, sương mù không còn nữa. Bậc Thượng Nhân trong tôi đang tràn đầy sức sống và có thể nhìn thấy mọi thứ rõ ràng một cách hoàn hảo. Các phạm trù đạo đức vốn phức tạp đột nhiên trở nên rõ ràng như pha lê, bởi vì những cảm xúc chỉ xuất hiện ở Nấc 3 này đều là những cảm xúc cao thượng. Bất cứ hình thức nhỏ nhen hay thù hận nào cũng trở nên nực cười tại Nấc 3, không còn lớp sương mù để ẩn thân, những con vật hoàn toàn trần truồng, phơi bày bản thân mình với hình ảnh của những sinh vật nhỏ bé buồn bã.

 

Ở Nấc 1, tôi sẽ gây sự với người nhân viên thu ngân thô lỗ dám cả gan cự nự với tôi. Ở Nấc 2, sự thô lỗ đó không còn làm tôi phiền não nữa bởi vì tôi biết đó là vấn đề của anh ấy, chứ không phải của tôi và tôi cũng không biết được ngày hôm đó hay cuộc sống của anh ấy đã xảy ra những điều gì. Ở Nấc 3, tôi thấy bản thân mình như là một tổ hợp kỳ diệu của các nguyên tử trong không gian rộng lớn và trong tích tắc từ nơi vĩnh hằng bất tận đã kết hợp lại với nhau để tạo thành một khoảnh khắc ý thức – mà tôi gọi là cuộc sống của tôi. Và tôi thấy người thu ngân đó là một khoảnh khắc ý thức khác tồn tại trên cùng một khoảng thời gian và không gian với tôi. Và cảm xúc duy nhất tôi có thể dành cho anh ấy ở Nấc 3 là tình yêu.

 

Oh you precious soul = Ôi người bạn thân mến ơi

 
Trong một mức độ ý thức siêu việt của khoảnh khắc vỡ òa, tôi thấy mọi sự tương tác, mọi động cơ, mọi tiêu đề tin tức rõ ràng một cách khác thường và những quyết định khó khăn trong cuộc sống trở nên rõ ràng hơn nhiều. Tôi cảm thấy mình có trí huệ.

Tất nhiên, nếu đây là trạng thái bình thường của tôi, thì ắt là tôi đã đang dạy cho các nhà sư ở đâu đó trên một ngọn núi ở Myanmar rồi. Nhưng hiện tôi không dạy cho bất kỳ nhà sư nào ở bất cứ đâu cả vì đó không phải là trạng thái bình thường của tôi. Khoảnh khắc vỡ òa rất hiếm và rất nhanh sau đó, tôi trở lại làm một con người bình thường. Nhưng cảm xúc và sự rõ ràng của Nấc 3 rất mạnh mẽ, đến mức ngay cả sau khi bạn không còn ở nấc đó nữa, thì những cảm xúc ấy vẫn tiếp tục vấn vương xung quanh. Mỗi khi bạn lột trần lũ động vật trong tâm trí, thì trong tương lai sức mạnh của chúng đối với bạn sẽ lần lần bị giảm đi. Và đó là lý do tại sao Nấc 3 rất quan trọng, mặc dù những người mà tôi biết không có ai có thể vĩnh viễn sống ở Nấc 3 cả, nhưng nếu như bạn thường xuyên tiến vào được nấc này thì nó sẽ giúp ích cho bạn rất nhiều trong cuộc chiến với Nấc 1 và Nấc 2, từ đó giúp bạn trở thành một người tốt hơn và hạnh phúc hơn.

Nấc 3 cũng là câu trả lời cho bất kỳ ai buộc tội những người vô thần là vô đạo đức hay yếm thế hoặc hư vô, hoặc tự hỏi làm thế nào những người vô thần tìm thấy bất kỳ ý nghĩa nào trong cuộc sống mà không có sự hy vọng và khuyến khích của thế giới bên kia. Đó là một lối suy nghĩ ở Nấc 1 khi nhìn nhận một người vô thần như thế, khi mà sự sống trên trái đất được coi là điều hiển nhiên và người ta cho rằng bất kỳ sự thúc đẩy hay cảm xúc tích cực nào cũng đều phải đến từ những tác nhân bên ngoài cuộc sống. Ở Nấc 3, tôi cảm thấy vô cùng may mắn khi được sống và không thể tin được rằng tôi là một nhóm nguyên tử có thể nghĩ về các nguyên tử. Ở Nấc 3, chỉ nghĩ về bản chất cuộc sống thôi đã có thể khiến tôi trở nên phấn khích, hy vọng, yêu thương, và tử tế rồi. Nhưng Nấc 3 có thể trở nên khả thi là bởi vì đã có khoa học dọn đường sẵn, đó là lý do Carl Sagan nói rằng “khoa học không chỉ tương thích với tâm linh; mà còn là một cội nguồn sâu sắc của tâm linh.” Theo cách này, khoa học chính là “nhà tiên tri” cho hệ tư tưởng này, một tư tưởng đã phơi bày sự thật cho chúng ta thấy và cho chúng ta cơ hội để thay đổi bản thân mình.

Cho phép tôi tóm tắt lại những gì đã trình bày cho đến giờ: Tại Nấc 1, bạn đang ở trong một bong bóng ảo tưởng. Ở Nấc 2, có nhiều sự rõ ràng hơn về cuộc sống, nhưng nó nằm trong một bong bóng ảo tưởng lớn hơn nhiều. Nhưng Nấc 3 được cho là hoàn toàn rõ ràng, không còn lớp sương mù nào che đậy sự thật nữa, vậy cần chi phải có thêm một nấc nữa?

Nấc 4: Điều bí ẩn vĩ đại

 

Nếu có lúc nào chúng ta đạt đến điểm mà chúng ta nghĩ rằng chúng ta hiểu thấu đáo chúng ta là ai và chúng ta đến từ đâu, thì lúc ấy chúng ta sẽ thất bại. 

- Carl Sagan

 

Phần lớn những gì chúng ta làm cho đến lúc này là để xóa tan lớp sương mù để giúp chúng ta với tư cách là con người và là một giống loài có khả năng nhận biết nhiều nhất có thể về chân lý của cuộc sống:
 

 

Step 1 = Nấc 1 Step 2 = Nấc 2 Step 3 = Nấc 3 Clarity = Sự rõ ràng

 
Ở Nấc 4, chúng ta được gợi nhớ về một sự thật không thể chối cãi, đó là:

 

Everything we don’t know = Tất cả những gì chúng ta không biết Everything we know = Tất cả những gì chúng ta biết

 
Trên thực tế, bất kỳ cuộc thảo luận nào thực tại của chúng ta – nói cách khác, là sự thật của vũ trụ hay sự tồn tại của chúng ta – hoàn toàn đều là ảo tưởng nếu không thừa nhận sự hiện hữu của đốm lớn màu tím đó, vốn tạo nên gần như toàn bộ thực tại.

Nhưng bạn biết đấy, nhân loại họ không thích đốm màu tím đó chút nào. Không hề. Vết đốm đó khiến con người sợ hãi và yếu đuối, và trong lịch sử chúng ta đã nhiều lần hoàn toàn phủ nhận sự tồn tại của nó, giống như việc sống trên bãi biển mà giả vờ đại dương không có ở đó. Thay vào đó, chúng ta tuyên bố chắc nịch rằng cuối cùng chúng ta đã biết hết mọi thứ về nó. Về mặt tôn giáo, chúng ta phát minh ra những huyền thoại và tuyên bố chúng là sự thật. Thậm chí nếu có một tín đồ tôn giáo sùng đạo, vốn tin tưởng vào sự thật được đề cập trong một quyển kinh sách nào đó, khi đọc được điều này cũng sẽ đồng ý với tôi về sự thêu dệt ra vài ngàn cuốn sách khác ngoài kia. Về mặt khoa học, chúng ta đã cố gắng để luôn tin tưởng rằng “thừa nhận bạn đã sai lầm khủng khiếp về thực tế” chỉ là một hiện tượng có trong quá khứ.

Việc hiểu biết của chúng ta về thực tại bị đảo ngược bởi một khám phá mới có tính đột phá cũng giống như một bước ngoặt gây sốc trong cuốn tiểu thuyết sử thi đầy bí ẩn mà nhân loại đang đọc, và tiến bộ trong lĩnh vực khoa học không thiếu những bước ngoặt này: Trái đất thì hình tròn, mặt trời chính là trung tâm của hệ mặt trời, chứ không phải là trái đất, khám phá ra các hạt hạ nguyên tử hoặc các thiên hà khác ngoài thiên hà của chúng ta, và lý thuyết tiến hóa... Vậy mà, với kiến ​​thức về tất cả những sự đột phá đó, Lord Kelvin, một trong những nhà khoa học vĩ đại nhất trong lịch sử, vào năm 1900 lại có thể phát biểu rằng: “Hiện tại trong vật lý không còn gì mới để phát hiện nữa. Tất cả những gì còn lại chính là đo lường chính xác hơn và chính xác hơn nữa mà thôi” – nói cách khác, tại thời điểm này, mọi bước ngoặt đã được hoàn thành.

Tất nhiên, Kelvin cũng đã sai lầm như mọi nhà khoa học kiêu ngạo khác trong lịch sử. Lý thuyết về thuyết tương đối rộng và sau đó là lý thuyết cơ học lượng tử đã lật đổ mọi niềm tin của giới khoa học trong thế kỷ tiếp theo.

Thậm chí nếu như ngày hôm nay chúng ta thừa nhận rằng trong tương lai sẽ có nhiều sự đột phá nữa, thì chúng ta cũng có xu hướng nghĩ rằng hầu hết những gì tối quan trọng, to lớn nhất thì chúng ta cũng đã khám phá ra rồi, và hiện tại chúng ta có một bức tranh gần với hoàn hảo nhất về thực tại hơn cái thời mà loài người còn cho rằng Trái đất là một mặt phẳng. Điều đó đối với tôi mà nói thì giống như thế này:
 

 

Haha those idiots only knew the stuff in the orange. They thought the Earth was flat! Imagine living in a time when there was so much humans didn’t know = Ha ha, lũ ngớ ngẩn chỉ biết những gì nằm trong vùng màu cam này. Tụi nó nghĩ Trái đất là mặt phẳng mới ghê! Không thể tưởng tượng nổi phải sống ở cái thời toàn lũ không biết gì này nó ra sao nữa. Everything we don’t know = Những gì chúng ta không biết

 
Thực tế là, hãy nhớ rằng chúng ta không biết vũ trụ là gì cả. Nó có phải là tất cả không? Nó có phải là một bong bóng nhỏ trong một đa vũ trụ với toàn là bong bóng? Có phải nó hoàn toàn không phải là bong bóng mà là một ảo ảnh ba chiều? Và chúng ta có biết về Vụ nổ Big Bang, nhưng đó có phải là khởi đầu của mọi thứ? Có phải từ cái không có gì đã phát sinh ra một cái gì đó, hoặc nó chỉ là sự kiện gần nhất trong một chuỗi dài các chu kỳ co giãn nở? Chúng ta không biết vật chất tối (dark matter) là gì cả, chỉ có biết là nó tồn tại trong vũ trụ rất là nhiều, và khi chúng ta thảo luận về Nghịch lý Fermi, mọi thứ trở nên hoàn toàn rõ ràng rằng khoa học không biết gì về việc liệu có sự sống khác ngoài kia hay không hoặc nó có thể tiến bộ đến mức nào. 

Hay là Lý thuyết dây chẳng hạn, vốn được mọi người cho là bí mật để thống nhất hai lý thuyết lớn nhưng dường như không liên quan với nhau của thế giới vật lý - thuyết tương đối rộng và cơ học lượng tử? Lý thuyết dây hoặc sẽ là lý thuyết vĩ đại nhất mà chúng ta từng đưa ra hoặc là hoàn toàn sai sự thật, và có những nhà khoa học vĩ đại trên cả hai mặt của cuộc tranh luận này. Và với tư cách là người dân bình thường, tất cả những gì chúng ta cần làm là nhìn vào hai lý thuyết được chấp nhận rộng rãi đó để nhận ra thực tế có thể khác biệt lớn đến mức nào: Giống như thuyết tương đối rộng nói với chúng ta rằng nếu bạn bay đến một lỗ đen và xoay quanh nó một vài lần trong lực hấp dẫn dữ dội và sau đó quay trở lại trái đất vài giờ sau khi bạn rời đi, thì hàng thập kỷ đã đi qua trên trái đất trong lúc bạn ở lỗ đen vũ trụ. Và điều đó giống như một cây kem ốc quế so với những gì cơ học lượng tử chết tiệt cho chúng ta biết – ví dụ như như hai hạt trên hai vũ trụ khác nhau có sự liên kết, một cách đầy bí ẩn, với hành vi của cái còn lại, hay một con mèo sẽ vừa sống vừa chết cho đến khi bạn nhìn vào nó.

Và vấn đề là, tất cả mọi thứ tôi vừa đề cập vẫn nằm trong phạm vi hiểu biết của chúng ta. Như ta đã đề cập trước đó, so với mức độ nhận thức tiến hóa hơn, chúng ta có thể giống như một đứa trẻ ba tuổi, một con khỉ hoặc một con kiến, vậy tại sao chúng ta lại cho rằng chúng ta thậm chí có thể hiểu mọi thứ trong đốm màu tím đó? Một con khỉ không thể hiểu được việc trái đất là một hành tinh tròn, chứ đừng nói đến sự tồn tại của hệ mặt trời, thiên hà hay vũ trụ. Bạn có thể cố gắng giải thích điều đó với một con khỉ trong nhiều năm và chẳng có kết quả gì đâu. Vì vậy, đâu là những thứ mà chúng ta hoàn toàn không có khả năng nắm bắt được ngay cả khi có một giống loài thông minh hơn đã cố gắng hết sức để giải thích với chúng ta? Có lẽ là gần như tất cả mọi thứ.

Thực sự có hai lựa chọn khi nghĩ về bức tranh lớn hơn: Khiêm tốn hoặc ngu xuẩn.

Việc con người giả vờ chắc chắn là bởi vì trong quá khứ, khi chúng ta nghĩ rằng chúng ta là trung tâm của mọi sáng tạo, thì sự không chắc chắn trở nên đáng sợ vì nó khiến cho thực tại của chúng ta trở nên ảm đạm hơn chúng ta nghĩ. Nhưng bây giờ, với quá nhiều thứ chưa được khám phá, mọi thứ trông rất ảm đạm đối với chúng ta với tư cách là con người và là một giống loài, vậy nên chúng ta nên đón nhận sự mơ hồ mới đúng. Quan điểm của tôi là tôi chỉ còn sống được một vài thập kỷ nữa và sau đó là vĩnh viễn không tồn tại, do vậy sự thật là chúng ta có thể đã hoàn toàn sai đối với tôi lại trở nên cực kỳ hứa hẹn.

Trớ trêu thay, khi suy nghĩ của tôi đạt đến đỉnh cao của chiếc cầu thang vô thần, khái niệm về một thứ gì đó có vẻ thiêng liêng đối với chúng ta có thể tồn tại dường như không còn vô lý nữa. Tôi vẫn hoàn toàn giữ quan điểm vô thần khi nói đến tất cả các quan niệm do con người tạo ra về một lực lượng thần thánh nào đó, mà theo tôi, chúng đã được tuyên bố “quá chắc chắn.” Nhưng liệu một lực lượng siêu tiên tiến có khả năng tồn tại hay không? Nhiều khả năng là có. Liệu chúng ta có thể được tạo ra bởi một cái gì đó/ai đó lớn lao hơn chúng ta hoặc giả chúng ta đang sống như một phần của một chương trình mô phỏng mà không hề nhận biết về nó? Chắc rồi! Tôi là chỉ một đứa trẻ ba tuổi thôi nhớ không, vậy tôi là ai mà dám nói không chứ?

Đối với tôi, tư duy thuần logic nói với tôi hãy là một con người vô thần trước tất cả các tôn giáo trên trái đất, và bản chất của sự tồn tại của chúng ta hoặc khả năng tồn tại của một đấng tối cao nào đó là bất khả tri. Tôi không suy luận những điều này thông qua bất kỳ hình thức đức tin nào cả, hoàn toàn chỉ bằng logic.

Tôi cho rằng Nấc 4 thật sự đáng kinh ngạc, nhưng tôi không chắc là mình có thể tiếp cận nó theo một cách thức tâm linh nào đó như tôi đôi khi có thể làm với Nấc 3 hay không. Khoảnh khắc vỡ òa của Nấc 4 có thể được dành cho những người có suy nghĩ cỡ Einstein nhưng ngay cả khi nếu tôi không thể đặt chân lên Nấc 4, tôi có thể biết là nó có tồn tại, ý nghĩa của nó là gì và tôi có thể nhắc nhở bản thân về sự tồn tại của nó. Vậy điều đó có lợi ích gì cho tôi với tư cách là một con người?

Bạn còn nhớ về sự khiêm tốn mạnh mẽ mà tôi đã đề cập ở Nấc 3? Bây giờ nhân nó với 100. Vì những lý do tôi vừa thảo luận, nó khiến tôi cảm thấy hy vọng hơn. Và nó khiến tôi chấp nhận cam chịu một cách thoải mái trước thực tế là tôi sẽ không bao giờ hiểu chuyện gì đang xảy ra, điều đó khiến tôi cảm thấy mình có thể rời tay khỏi vô lăng, ngả ra sau, thư giãn và chỉ tận hưởng chuyến hành trình. Theo cách này, tôi nghĩ Nấc 4 có thể khiến chúng ta sống nhiều hơn trong thì hiện tại. Nếu tôi chỉ là một phân tử trôi nổi trên đại dương mà tôi không thể hiểu, có lẽ tốt hơn là tôi nên tận hưởng điều đó.

Nấc 4 sẽ hữu ích cho nhân loại, vì nó giúp phá vỡ quan niệm rằng chúng ta đã biết tất tần tật. Quan niệm đó là bản tính nguyên thủy, dẫn đến sự bảo thủ và khơi mào cho các cuộc chiến. Chúng ta nên thống nhất trong sự không chắc chắn của mình, chứ không nên chia rẽ trên sự chắc chắn bịa đặt. Và càng nhiều người nhận thứ được đốm lớn màu tím kia, thì nhân loại sẽ càng tốt đẹp hơn.

Tại sao trí huệ là mục tiêu

Không có gì có thể xóa tan sương mù bằng giờ phút cận kề cái chết, đó là lý do tại sao mà ở thời điểm đó mọi người có thể nhìn rõ hơn những gì họ đã có thể làm khác đi: Tôi ước gì mình đã dành ít thời gian hơn cho công việc; tôi ước gì tôi đã tâm sự với vợ mình nhiều hơn; tôi ước gì tôi đã đi du lịch nhiều hơn; v.v... Mục tiêu của sự phát triển cá nhân chính là nên đạt được sự rõ ràng trong giờ phút cận tử đó, trong khi bạn vẫn còn đang sống, để bạn thực sự có thể làm được điều gì đó ý nghĩa cho cuộc đời.

Bạn làm được điều đó bằng cách phát triển trí huệ càng nhiều càng tốt, càng sớm càng tốt. Đối với tôi, trí huệ là điều quan trọng nhất để bạn phấn đấu trong kiếp người. Đó là mục tiêu lớn, mục tiêu chủ đạo làm nền tảng cho tất cả các mục tiêu khác. Tôi tin rằng tôi có một và chỉ một cơ hội được sống, và tôi sẽ sống theo cách hoàn hảo và ý nghĩa nhất có thể, đó sẽ là kết quả tốt nhất đối với tôi, và tôi sẽ làm được nhiều điều tốt đẹp hơn cho thế giới theo cách đó. Trí huệ giúp cho mọi người có được cái nhìn sâu sắc để biết được “hoàn hảo và ý nghĩa” thực sự là gì và giúp cho họ có được sự can đảm để đưa ra những lựa chọn sẽ đưa họ đến đó.

Và trong khi kinh nghiệm sống có thể đóng góp cho trí huệ, tôi nghĩ rằng trí huệ hầu hết đã có sẵn trong tất cả chúng ta, đó là tất cả mọi thứ mà Thượng Nhân biết. Khi chúng ta không khôn ngoan, đó là vì chúng ta không có quyền truy cập vào trí huệ của Thượng Nhân vì nó bị chôn vùi trong sương mù. Sương mù là sự đối nghịch của trí huệ, và khi bạn thăng tiến trên cầu thang nhận thức, trí huệ chỉ đơn giản là sản phẩm phụ của việc ý thức được gia tăng.

Một điều tôi đã học được ở một số thời điểm đó là già đi hoặc cao lớn không giống như việc trưởng thành. Trở thành một người trưởng thành là nói về mức độ trí huệ và quy mô phạm vi của tâm trí và hóa ra nó không đặc biệt tương quan với tuổi tác. Sau một độ tuổi nhất định, trưởng thành là việc vượt qua lớp sương mù của chính bạn, và đó là vấn đề về con người, không phải tuổi tác. Tôi biết một số người lớn tuổi cực kỳ thông thái, nhưng cũng có rất nhiều người ở độ tuổi của tôi có vẻ thông thái hơn cha mẹ họ về rất nhiều điều. Một số người trên con đường phát triển mà lớp sương mù không dày lắm thì khi già đi sẽ trở nên thông thái hơn theo tuổi tác, nhưng tôi cũng thấy điều ngược lại xảy ra với những người không chủ động phát triển. Theo tuổi tác, lớp sương mù xung quanh họ trở nên dày đặc hơn và họ thực sự trở nên bớt thông thái, thậm chí lại cả tin về tất cả mọi thứ.

Khi tôi nghĩ về những người tôi biết, tôi nhận ra rằng mức độ tôn trọng và ngưỡng mộ của tôi đối với một người gần như hoàn toàn tương xứng với mức độ thông thái và ý thức của người đó. Những người mà tôi tôn trọng nhất đều là những người trưởng thành và tuổi tác của họ rất là đa dạng.

Một cái nhìn khác về tôn giáo trong ánh sáng của tư tưởng này:

Cuộc thảo luận này giúp làm rõ các vấn đề của tôi với nền tôn giáo có tổ chức truyền thống. Có rất nhiều người tốt, ý tưởng tốt, có giá trị, có trí huệ trong thế giới tôn giáo, nhưng với tôi dường như điều đó xảy ra bất chấp tôn giáo và không phải nhờ tôn giáo. Sử dụng tôn giáo trong việc thúc đẩy nhân loại đòi hỏi một sự sáng tạo trong mọi việc, vì ở cấp độ cơ bản, hầu hết các tôn giáo dường như đối xử với mọi người như trẻ em thay vì thúc đẩy họ phát triển. Nhiều tôn giáo ngày nay chơi đùa với lớp sương mù của mọi người với việc “hãy tin tưởng vào điều này hay điều kia…” lan truyền sự sợ hãi và những cuốn sách thường là lời kêu gọi phân biệt 'chúng ta và họ'. Họ bảo mọi người tìm đến những bài kinh cổ xưa để tìm câu trả lời thay vì giúp mọi người hiểu biết sâu sắc hơn về tâm trí của chính họ, và sự cố chấp của họ khi nói về những vấn đề đúng và sai thường khiến họ không thể thấu hiểu được những vấn đề xã hội. Sự chắc chắn của họ về lịch sử thậm chí còn khiến cho những tín đồ của họ xa rời sự thật – bằng chứng là có đến 42% người Mỹ không biết sự thật về tiến hóa. (Một tội ác đáng sợ hơn đó chính là thế giới ghê tởm của giới chính trị Mỹ, với một nền văn hóa sống ở Nấc 1 và là nơi mà các chính trị gia trực tiếp cổ xúy cho bản năng động vật trong mỗi người, cố tình né tránh bất cứ điều gì trong các Nấc 2-4.)

Vậy tôi là gì?

Vâng, tôi là một người vô thần, nhưng tôi không nghĩ “chủ nghĩa vô thần” có thể mô tả chính xác quan điểm của tôi.

Vậy nên tôi sẽ tạo ra một thuật ngữ cho bản thân mình - tôi là một người theo đuổi sự thật. Trong hệ tư tưởng của tôi, sự thật là điều tôi luôn tìm kiếm, sự thật là điều tôi tôn thờ và học cách nhìn thấy sự thật dễ dàng hơn và thường xuyên hơn là điều dẫn đến sự phát triển.

Trong Chủ nghĩa sự thật (Truthism), mục tiêu là trở nên trí huệ hơn theo thời gian và trí huệ sẽ đến với bạn bất cứ khi nào bạn đủ tỉnh táo để nhìn thấy sự thật về con người, tình huống, thế giới hoặc vũ trụ. Sương mù là thứ cản đường bạn, khiến bạn vô thức, ảo tưởng và có đầu óc hạn hẹp, vì vậy chiến lược tăng trưởng chủ đạo hàng ngày là duy trì sự nhận thức về sương mù và rèn luyện trí óc của bạn để cố gắng nhìn thấy sự thật toàn diện trong mọi tình huống.

Theo thời gian, bạn muốn tỷ lệ [Thời gian ở Nấc 2] / [Thời gian ở Nấc 1] tăng lên một chút qua mỗi năm và bạn muốn ngày càng tốt hơn trong việc tạo ra những khoảnh khắc vỡ òa ở Nấc 3 và nhắc nhở bản thân về đốm màu tím của Nấc 4. Nếu bạn làm được những điều đó, tôi nghĩ rằng bạn đang phát triển theo cách tốt nhất có thể, và nó sẽ có tác động sâu sắc đến tất cả các khía cạnh trong cuộc sống của bạn.

Vậy đấy. Đó là Chủ nghĩa sự thật.

Tôi có phải là một người theo chủ nghĩa sự thật mẫu mực không? Tôi cho là mình cũng tạm ổn. Tôi khá hơn bản thân mình trước đây và chặng đường vẫn còn dài. Nhưng việc xác định được tư tưởng này sẽ giúp cho tôi biết tôi nên tập trung vào đâu, cần cảnh giác điều gì và làm thế nào để đánh giá tiến bộ của mình, tất cả những điều này sẽ giúp tôi đảm bảo rằng tôi thực sự đang cải thiện và tiến bộ nhanh hơn.

Để giúp tôi tiếp tục theo đuổi sứ mệnh của mình, tôi đã tạo ra một biểu tượng của Chủ nghĩa sự thật:
 

Đó là biểu tượng của tôi, câu thần chú của tôi, cách thể hiện niềm tin của tôi, đó là thứ tôi có thể nhìn vào mỗi khi có điều gì đó tốt hay xấu xảy ra, mỗi khi trước mắt phải đưa ra một quyết định lớn, hoặc vào một ngày bình thường như một lời nhắc nhở phải để ý đến lớp sương mù và duy trì nhận thức về bức tranh lớn hơn.

Còn bạn là gì?

Tôi đưa ra một thách thức dành cho bạn chính là hãy quyết định một thuật ngữ cho riêng mình, một thuật ngữ có thể đại diện chính xác hệ tư tưởng phát triển của bạn.

Nếu bạn tin tưởng vào Kitô giáo và nó thực sự giúp bạn phát triển, thì từ đó sẽ là người theo đạo Kitô. Có lẽ bạn đã có được chiến lược phát triển rõ ràng, cụ thể của riêng mình và bạn chỉ cần đặt một cái tên cho nó nữa thôi. Và cũng có thể Chủ nghĩa sự thật khiến bạn cảm thấy thân thuộc, truyền tải được cách thức tư duy của bạn nào giờ và bạn cũng muốn thử làm một người theo đuổi sự thật như tôi.

Hoặc có thể bạn chưa biết phương hướng phát triển của mình là gì hoặc những gì bạn đang sử dụng có hiệu quả hay không. Nếu như A) bạn không cảm thấy rằng mình có tiến bộ theo một cách có ý nghĩa trong vài năm qua, hoặc B) bạn không thể chứng thực các giá trị và triết lý quan trọng của mình bằng lý luận thực tiễn, thì bạn cần phải tìm một hệ tư tưởng mới.

Để làm được điều này, chỉ cần tự hỏi chính mình những câu hỏi mà tôi đã tự hỏi bản thân: Mục tiêu mà bạn muốn phát triển hướng tới là gì (và tại sao lại là mục tiêu đó), con đường đưa bạn đến đó trông như thế nào, điều gì đang ngáng đường bạn và làm thế nào bạn vượt qua được những trở ngại đó? Hàng ngày bạn phải thực hành những điều gì và qua từng năm tiến bộ của bạn sẽ như thế nào? Quan trọng nhất là làm thế nào để bạn mạnh mẽ và duy trì được việc luyện tập trong nhiều năm chứ không phải bốn ngày? Sau khi bạn đã suy nghĩ thấu đáo, hãy đặt tên cho hệ tư tưởng đó và tạo ra một biểu tượng hoặc một câu thần chú. 

Tôi hy vọng mình đã thuyết phục được bạn tin rằng điều này quan trọng như thế nào. Đừng chờ đợi cho đến giây phút cuối cùng trên giường bệnh rồi mới hình dung ra ý nghĩa của cuộc sống này.

---

 

 

Nguồn Dịch: http://openedu.vn/Kho-tri-thuc/Ton-Giao-Cho-Nhung-Nguoi-Phi-Ton-Giao

 

https://waitbutwhy.com/2014/10/religion-for-the-nonreligious.html

 

Nhật ký thành phố

 Một buổi sáng giữa tuần êm ả nắng nóng, tôi và đứa em họ ghé nhà một người bạn thăm chơi và nhờ bạn chở xuống Đồng Nai tham quan kho thủ công mỹ nghệ. Khu vườn ven sông nhà bạn cây cối xanh tươi mát mẻ, hàng rào bằng tre mới được tu sửa trông thật đẹp mắt, gió bên sông thi thoảng thổi vào vườn xua đi cái nóng bức của mùa hè đang đến. Rải rác trong khu vườn là những chậu gốm được sắp đặt thật tinh tế và thẩm mỹ, khu vườn tĩnh lặng bên sông ôm ấp hơi thở nhẹ nhàng của gió, đượm vị thiền của những bậc chân tu, một khu vườn mơ ước của biết bao kẻ tha hương vào thành phố này lập nghiệp. Lộc (tên người em họ của tôi) vừa mới xin nghỉ công ty để tìm một hướng đi mới trong công việc mưu sinh hàng ngày, tôi cũng không biết chắc cú rẽ ấy đúng hay sai nhưng đó là một quyết định dứt khoát hòng giải thoát cái công việc quen thuộc nhàm chán của văn phòng sau mười mấy năm gắn bó. Tôi cũng đang mắc kẹt trong thế giới ấy, không biết khi nào được giải thoát đây, một môi trường ổn định với thu nhập tốt giống như cái bẫy ngọt ngào bào mòn sức khỏe tinh thần ngày qua ngày của biết bao kẻ làm thuê chuyên nghiệp, trong đó có tôi.

H, người bạn mà tôi đang nhắc tới là một chủ doanh nghiệp tư nhân chuyên kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ rất thành công. Triết lý kinh doanh của bạn là hai chữ hiệu quả mà không chạy theo trào lưu mở rộng chuỗi ồ ạt hiện nay. Tôi luôn nhìn vào những suy nghĩ và hành động tích cực của bạn để làm mới tâm trí mình. Ngoài thời gian dành cho việc kinh doanh, H luôn tích cực rèn luyện sức khỏe thể chất và dành nhiều thời gian cho gia đình. Những cú hít xà mạnh mẽ, những bước chạy dẻo dai trên những đường đua maraton khoe vóc dáng cường tráng như trai đôi mươi, hình ảnh tươi trẻ ấy như tiếp thêm động lực cho tôi và những người bạn khác ý chí rèn luyện thể thao hòng tìm lại sức trẻ đang dần xuống dốc của tuổi trung niên.

Con đường từ khu ngoại ô thành phố đến khu công nghiệp có kho xưởng của bạn tấp nập xe cộ, giao thông phức tạp đầy rủi ro, đây là cung đường đi qua ba tỉnh miền Đông (Bình Dương, Đồng Nai và Sài Gòn) sầm uất. Xe lướt êm qua những tòa nhà cao tầng nguy nga, những đại siêu thị, những nhà máy xí nghiệp, những mái nhà cấp bốn lô nhô, những gầm cầu hôi hám có những gã thanh niên hút chích ăn xin lượn lờ. Trên đường về, một tai nạn giao thông chết người hiện ra trước mặt, một chiếc xe máy có lẽ của một người công nhân xấu số bị cuốn vào chiếc xe tải cạnh ngã tư khi bất cẩn rẽ trái vào khu công nghiệp gần đó, cái chết rập rình trên đường mỗi ngày, nhẹ tênh!

Trưa, H sắp xếp một cuộc gặp gỡ nhỏ mà ở đó tôi và Lộc có cơ hội gặp vài người bạn mới và cũ. Đó là anh S và Vỹ, cả hai là kiến trúc sư kiên giảng viên trường Đại học SPKT gần đó; là Hoàng, tôi thấy chức danh là phó tổng giám đốc của một công ty trang trí nội thất trên thẻ nhân viên màu cam mà anh ta đang đeo trên cổ! Rồi đó là N, một nữ doanh nhân chuyên kinh doanh xe tải Nhật; là V, một cô gái tươi trẻ kinh doanh hàng trang trí nội thất nhà hàng khách sạn. Một nhóm nhỏ nhưng nghề nghiệp đa dạng, họ là những người tài năng và trụ vững vàng ở thành phố đầy cạnh tranh phức tạp này. Tôi quan sát và học ở họ sự bản lĩnh, sự sôi nổi của tuổi trẻ. Những đề tài bàn luận nhẹ nhàng vui vẻ  về phong tục đời sống hiện đại, về những mối quan hệ, về kiến trúc. V có giọng nói lôi cuốn chuẩn Hà Nội và có lẽ là mẫu con gái hiện đại tài năng và phóng khoáng. Tôi hầu như lắng nghe các bạn chuyện trò vui vẻ, thi thoảng cũng góp vui vài lời đơn giản. Nhẹ nhàng bình dị thôi, để đời sống cứ trôi.

Rồi chiều buông, nắng gắt vẫn trút vào ban công hướng tây của tầng hai, nơi tôi hay ngồi thư giãn, uống cà phê, nghe nhạc hay đọc vài trang sách. Cuốn Deep Work (tựa Tiếng Việt là làm ra làm chơi ra chơi) thật lôi cuốn của Cal NewPort, một chuyên gia công nghệ thông tin kiêm giảng viên đại học ở Mỹ. Tôi tìm được sự đồng điệu với ông, hẳn rồi, vì tôi đang làm công việc chuyên môn liên quan với nghề của ông. Làm việc chuyên tâm, làm việc sâu, tránh bị ảnh hưởng của những thứ hời hợt khác chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả. Tôi quá quen thuộc với hình ảnh những người nhân viên đa nhiệm ở giới văn phòng, họ trông thật bận rộn làm sao, đó là người tai đeo headphone đang tham gia những cuộc họp Zoom, tay cặp cụi với màn hình Teams chát đang nhấp nháy liên tục, mắt lia qua lia lại trên màn hình với nhiều cửa sổ Email/PowerPoint, thi thoảng lia mắt qua chiếc điện thoại thông minh đang nhấp nháy Zalo/facebook. Ở đây, ông đi ngược với trào lưu kết nối ấy. Tôi cũng là một tín đồ của Thoreau, tác giả cuốn The Walden – Một mình sống trong rừng. Có đôi khi tôi thấy mình lạc lõng giữa đời sống thành thị xô bồ này, ngày qua ngày trốn vào cái chốn nhỏ riêng tư của mình, phiêu lưu vào thế giới ngôn từ để tìm niềm vui hay gặm nhấm nỗi buồn trong đó, thế là hạnh phúc rồi.

 

 

Chủ nghĩa Khắc kỷ và Lối sống tối giản thời công nghệ số

Một bài phỏng vấn tác giả và đồng thời là nhà khoa học máy tính Cal Newport

Nguồn: https://tamlyhoctoipham.com/

Giáo sư khoa học máy tính Cal Newport đã trở thành một trong những người có tiếng nói quan trọng của thế hệ này về cách thức mà chúng ta có thể làm việc thông minh hơn và sâu sắc hơn. Trong cuốn sách mới nhất của ông Digital Minimalism: Choosing A Focused Life In A Noisy World (tựa tiếng Việt mới ra mắt: Lối sống tối giản thời công nghệ số), tác giả của cuốn sách bán chạy Deep Work (tựa tiếng Việt: Làm ra làm, chơi ra chơi) giới thiệu một triết lý cho việc sử dụng công nghệ đã cải thiện cuộc sống của biết bao nhiêu người. Với việc tiêu thụ truyền thông không ngừng gia tăng (mà với phần đông chúng ta, điều đó đồng nghĩa với hạnh phúc và năng suất làm việc tiếp tục đi xuống) và thế giới trở nên ồn ào hơn mỗi ngày, cuốn sách này là một lời kêu gọi hành động khẩn cấp cho bất cứ ai nghiêm túc về việc làm chủ cuộc đời họ. Phong trào tối giản đã thành công trong việc khiến cho hàng triệu người từ bỏ nhiều tài sản mà chúng ta được khuyên là nên thèm khát và thay vào đó tập trung vào một số lượng ít ỏi những thứ mang lại nhiều ý nghĩa và giá trị nhất của cuộc đời chúng ta. 

Hệ tư tưởng tương tự cũng được áp dụng cho đời sống online của chúng ta. Sự lộn xộn trên không gian kỹ thuật số gây ra nhiều căng thẳng. Chúng ta không cần phải liên tục kết nối, hết trang ứng dụng này đến trang ứng dụng khác, cuộn và nhấp chuột không ngừng. Các công nghệ mới có thể cải thiện cuộc sống của chúng ta nếu ta biết cách tận dụng chúng tốt nhất.

Cal cũng là một fan của Chủ nghĩa Khắc kỷ. Trong cuộc phỏng vấn của chúng tôi với Cal, ông giải thích về mối quan tâm của mình và ứng dụng của chủ nghĩa Khắc kỷ, tại sao ý tưởng càng tối giản càng tốt đã được thực hiện từ thời cổ đại, tầm quan trọng của sự cô độc và giải trí chất lượng cao, và còn nhiều nữa. 

***

Anh từng viết về Chủ nghĩa Khắc kỷ vài lần, điều đó rất hợp lý với một giáo sư đại học nhưng lại khá bất ngờ đối với một giáo sư ngành khoa học máy tính. Anh có nhớ về lần đầu tiên mà anh biết đến chủ nghĩa Khắc kỷ là như thế nào không? 

Tôi luôn đọc rộng cả triết học và lịch sử tôn giáo, vì vậy Chủ nghĩa Khắc kỷ có một thời gian từng thu hút được sự chú ý của tôi. Tôi nhớ mình đang đọc cuốn sách A Guide to the Good Life của William Irvine (đây là cuốn mà page dịch có tựa đề: Chủ nghĩa khắc kỷ-Phong cách sống bản lĩnh và bình thản), vào khoảng thời gian mà sách ra mắt. Tôi cũng nhớ Tim Ferriss, trong suốt giai đoạn này đã nói rất nhiều về Seneca.

Tại sao anh cho rằng điều đó cộng hưởng với anh?

Ở cấp độ cao, tôi lúc nào cũng yêu thích mô hình triết học Hy Lạp cổ đại như một nền móng cho hành động. Đây là lý do tại sao trong các cuốn sách của tôi, tôi luôn pha trộn những lời khuyên thực tế với những lý thuyết và những ý tưởng toàn cục phức tạp hơn. Khi tôi lần đầu tiên bắt đầu làm việc theo phong cách kết hợp “self-help thông minh”, gặp phải sự phản đối từ giới xuất bản. Những cuốn sách Self-help được cho là viết theo phong cách bình dân và có ít nội dung trí tuệ, và những cuốn sách tư tưởng được cho là uyên bác và phê bình và không bao giờ làm bẩn thanh danh của bản thân chúng bằng những lời khuyên thực tế. Ranh giới này là nhân tạo. Người Hy Lạp đã nói đúng: động não về những vấn đề liên quan đến cuộc đời anh thì có tác dụng gì nếu nó không trực tiếp giúp ích cho cuộc đời anh? Đây từng là một nguồn cảm hứng lớn cho cách tiếp cận với sách của tôi.   

Ở cấp độ thấp hơn, bản thân chủ nghĩa Khắc kỷ hàm chứa trí tuệ tâm lý to lớn: những suy nghĩ phản ứng, hơn bất kỳ sự kiện thực tế nào, kiểm soát trải nghiệm cuộc sống của chúng ta. Học cách tìm ra sức mạnh và niềm vui trong những thứ mà bạn kiểm soát được thay vì những thứ mà bạn không thể kiểm soát, nghe thì đơn giản nhưng thâm thúy khi hành động.

Anh có một bài viết tuyệt vời về Seneca bàn về điều hoang đường của “tự do” và cách mà phần lớn mọi người không nhận ra những chi phí ngầm của mạng xã hội. Là một người nổi tiếng quyết định không có bất kì tài khoản mạng xã hội nào, anh cảm thấy mình thu được điều gì qua chuyện đó? Hãy cho chúng tôi biết cảm giác đi ngược lại số đông như thế nào. 

Từ Seneca, qua Thoreau, đến Kondo, cái ý tưởng rằng ít hơn có thể là nhiều hơn đã tồn tại trong suốt lịch sử của nền văn minh. Tư tưởng chủ chốt là tập trung nguồn năng lượng hạn chế của bạn vào những thứ mà bạn biết chắc rằng rất giá trị và sẽ đền đáp giá trị tổng thể lớn hơn so với việc tiêu hao nguồn năng lượng này cho nhiều thứ có giá trị thấp hơn trong nỗ lực vô vọng không muốn bỏ lỡ những giá trị vụn vặt ngẫu nhiên.

Tôi không dùng mạng xã hội vì trong cuộc đời tôi với tư cách một nhà văn tôi muốn tập trung năng lượng của mình giống như một tia laze vào một số lượng nhỏ những điều mà tôi đã học được rằng sẽ đền đáp lại cho tôi phần thưởng to lớn: đọc những điều thông minh, viết những bài luận trên blog của tôi để thẩm định ý tưởng và viết sách. 

Tôi chắc chắn là có nhiều giá trị nho nhỏ mà tôi có thể thu được qua việc tham gia với nhóm độc giả của tôi qua Twitter, hoặc quản lý một người cố vấn mạng xã hội thay mặt tôi đăng bài lên Facebook. Nhưng năng lượng đầu tư vào những hoạt động đó là năng lượng bị tước đi khỏi các hoạt động cốt lõi mà tôi biết là tạo ra sự khác biệt trong sự nghiệp viết lách của mình, điều đó có nghĩa là thu nhập “ròng” của tôi có thể sẽ giảm đi.

Nói cụ thể hơn, nếu chúng ta xem xét một giả định mà trong đó nếu tôi là một người dùng mạng xã hội nhiều, có lẽ tôi sẽ có rất nhiều người theo dõi trên Twitter nhưng tổng số sách tôi viết được sẽ ít hơn. Tôi sẽ chọn sách chứ không chọn retweets.

Nếu anh muốn nghe tôi ca cẩm lâu hơn một chút, tôi cũng muốn lưu ý rằng mạng xã hội đang trở nên đặc biệt nguy hiểm đối với những người vừa mới bước chân vào lĩnh vực sáng tạo đầy cạnh tranh. Nó cung cấp cho anh một hoạt động có thể khiến cho bạn cảm thấy mình bận rộn và quan trọng, và như thể anh xuất sắc trên mọi phương diện, mà không thực sự yêu cầu bạn phải nỗ lực quá nhiều với những công việc khó khăn. Nhưng chừng nào còn liên quan đến thị trường thì, chỉ những việc khó nhằn mới là quan trọng!

Theo kinh nghiệm của tôi, hầu như trong mọi lĩnh vực mang tính cạnh tranh, chìa khóa then chốt để đạt được thành công và hạnh phúc là tuân theo lời khuyên nổi tiếng của Steve Martin là trở nên giỏi tới mức không ai dám phớt lờ bạn được (Tôi đã viết một cuốn sách về điều này vào năm 2012). Hoặc như Jocko từng nói: bỏ cái điện thoại chết tiệt xuống và làm việc đi!

Cuốn sách mới của anh Lối sống tối giản thời công nghệ số nói về việc cắt giảm thời gian lên mạng của chúng ta, tập trung vào một số ít hoạt động ủng hộ những điều mà chúng ta coi trọng. Một trong những điều mà các triết gia Khắc kỷ thường nói đến là bạn cần dành thời gian cho triết học—và để làm vậy thì quá chừng khó khăn. Có phải anh đã phát hiện thấy lối sống tối giản công nghệ số đang cho con người có nhiều thời gian hơn để đọc, nghĩ và suy ngẫm về những thứ thật sự quan trọng?

Năm ngoái, tôi đã dẫn dắt hơn 1,600 tình nguyện viên trong một thực nghiệm mà họ tránh xa những lựa chọn công nghệ trong đời sống kỹ thuật số của họ để xây dựng lại mối quan hệ với những điều họ thật sự coi trọng. Một trong những thông báo mà tôi thường được nghe nhất từ những tình nguyện viên đó là họ đều thấy bất ngờ và thích thú khi tái khám phá ra họ yêu thích những hoạt động đơn giản nhiều biết bao mà chúng ta từng xem thường, chẳng hạn như từ thư viện về nhà với một chồng sách chọn ngẫu nhiên hay tự tay xây dựng nên một thứ gì đó.

Như anh thấy, những vấn đề này không phải là mới. Cả Seneca và Aristotle đều viết về tầm quan trọng của loại hình giải trí chất lượng cao. Arnold Bennett đã viết hướng dẫn tuyệt vời này vào đầu thế kỷ 20 với tựa đề How to Live on 24 Hours a Day (Cách sống 24 giờ mỗi ngày), mà trong đó ông cho rằng những việc bạn làm trong thời gian rảnh rỗi là nền tảng cho chất lượng cuộc sống của bạn. Ông lập luận rằng bạn nên đọc và ngẫm nghĩ về những điều khó nhằn thay vì ăn uống no say và quanh quẩn bên cây piano (thời Victorian tương đương với việc lướt Twitter).

Một trong những câu của là hãy nghĩ về cái mà chúng ta đang trở thành “nô lệ” cho nó —quả thật hãy chất vấn về bất cứ thứ gì khiến ta bất lực trong việc dừng kiểm tra hay dừng làm hay dừng dành thời gian cho nó. Có phải thực tế là rất khó bỏ mạng xã hội và công nghệ, liệu có bằng chứng gì cho thấy nó nguy hiểm và mang tính thao túng không?

Dường như có 2 lý do chính giải thích tại sao chúng ta dành quá nhiều thời gian nhìn vào màn hình. 

Lý do đầu tiên là một số công cụ—đặc biệt là những nền tảng mạng xã hội lớn—đã thiết kế những trải nghiệm của người dùng để khuyến khích việc sử dụng mạng xã hội mang tính cưỡng bách. Ví dụ như Facebook từng là một nền tảng khá tĩnh. Bạn có thể đăng nhập vào Facebook vài lần một tuần để xem có người bạn nào thay đổi tình trạng mối quan hệ của họ hoặc có ai đăng hình sau một chuyến du lịch hay không. Tuy nhiên khi chúng chuyển sang nền tảng động, Facebook tái cấu trúc trải nghiệm để gửi đi một luồng chỉ báo ủng hộ xã hội phong phú đến người dùng (những cái likes, tag ảnh, những bình luận), pha trộn với với những nội dung được tối ưu hóa theo thuật toán nhằm châm ngòi cảm xúc. Giờ đây thay vì chỉ xem facebook vài lần một tuần, bạn có cảm giác cưỡng bách phải bấm vào biểu tượng chữ f nhỏ xíu đó trên điện thoại 20 lần một giờ. Đây chẳng phải là sự tình cờ—mà nó là chiến lược của các giám đốc điều hành Facebook nhằm tăng chỉ số tương tác của người dùng mà họ cần để được niêm yết IPO.

Nói cách khác: nút “like” không mang lại lợi ích cho bạn, mà thay vào đó nó được giới thiệu vì lợi ích của những nhà đầu tư ban đầu vào Facebook , những người đang kiếm lại lợi nhuận gấp hàng trăm lần so với số vốn họ bỏ ra.

Nguyên nhân khác có vẻ khiến cho mọi người cứ dán mắt vào màn hình là vì nó khỏa lấp nỗi trống trải. Cuộc sống vốn khắc nghiệt. Sự khắc nghiệt này đặc biệt hiển lộ trong suốt những khoảng thời gian nhàn rỗi khi bạn ở một mình với những suy nghĩ của bạn. Con người né tránh những cuộc đối đầu này thông qua sự phân tâm liên tục trên không gian số có chất lượng thấp, giống như cách mà con người ở thời đại khác có thể đối diện với những khó khăn trong cuộc sống bằng cách uống rượu quá độ.

Nhưng đây chỉ là một miếng băng cá nhân cho một vết thương nặng.

Như người xưa đã dạy chúng ta, phản ứng bền vững là dành thời gian rảnh rỗi của bạn cho những chuyện quan trọng. Chịu trách nhiệm nhiều nhất có thể, tìm kiếm chất lượng vì lợi ích của chất lượng (như Aristotle khuyến nghị trong The Ethics), phụng sự cộng đồng của bạn, kết nối với những con người bằng xương bằng thịt ngoài đời thật và hết lòng vì họ.

Tất cả những chuyện này dường như gây nản chí khi so với việc bấm vào “xem tập tiếp theo” trên dòng Netflix của bạn, nhưng một khi bạn dấn thân vào những cuộc truy đuổi sâu sắc đó thì bạn khó mà quay lại với những hình thức giải trí cạn cợt.

Anh cũng đã phổ biến khái niệm “làm việc sâu” này— khả năng ngày càng hiếm hoi để tập trung mà không bị phân tâm vào một nhiệm vụ khó nhọc. Anh nói đây là một kỹ năng có thể huấn luyện được. Anh có lời khuyên gì cho những người muốn cải thiện khả năng làm việc sâu của họ không?

Xóa bất kỳ ứng dụng nào khỏi điện thoại của bạn khi người ta kiếm tiền từ sự chú ý của bạn khi bạn mở ứng dụng đó. Những ứng dụng này ảnh hưởng tới khả năng nhận thức của bạn cũng giống như thức ăn rác ảnh hưởng tới khả năng thể thao của bạn vậy.

Thường xuyên dành thời gian ở trong tình trạng cô độc, ý tôi là “Không tiếp nhận thông tin đầu vào từ những tâm trí khác”: không điện thoại, không tai nghe, không màn hình, không sách —chỉ có bạn và những ý nghĩ của bạn mà thôi. Nếu bạn muốn tư duy tốt, ý tôi là xử lý thông tin và có những hiểu biết sâu sắc, bạn cần luyện tập. (Định nghĩa về sự cô độc này bắt nguồn từ một cuốn sách tuyệt vời có tựa đề Lead Yourself First).

Thực hiện luyện tập xen kẽ: chọn một vấn đề hóc búa; đặt hẹn giờ; suy nghĩ dữ dội về vấn đề mà không hề sao lãng (thậm chí không được liếc nhìn điện thoại) cho đến khi hết giờ. Bắt đầu với một khoảng thời gian ngắn và khi bạn đã thoải mái với khoảng thời gian tập trung đó thì hãy tăng thời gian thêm 10-15 phút.

Một trong những điều mà các nhà Khắc kỷ nói đến là hãy tách ra khỏi kết quả hoặc hiệu quả (ví dụ, chúng ta kiểm soát được thông tin đầu vào của một dự án nào đó, nhưng không kiểm soát được những lời phê bình hay liệu thị trường có đón nhận nó). Anh nghĩ sao về điều này khi nó liên quan đến một chuyện khá căng thẳng và không chắc chắn như một buổi giới thiệu sách?

Một trong những quy tắc của tôi trong các buổi ra mắt sách đó là tôi dốc sức để tung cú đấm đẹp mắt, ý tôi là viết những bài hay nhất mà tôi có thể, hoặc thực hiện những cuộc phỏng vấn thú vị nhất mà tôi có thể trong lúc đó. Nhưng sau khi tung xong cú đấm, ngay lập tức dành sự chú ý của bạn cho việc tiếp theo. Ví dụ, tôi không đọc bình luận hay xem phản ứng trên các trang mạng xã hội về những bài mà tôi viết. Một khi nó nằm ngoài tầm tay của tôi thì tôi muốn chuyển sang việc khác.

Người đàn bà trong cồn cát' và thảm kịch nhân sinh

 

Bài của Mộc Các, Sài thành, tháng 11/2005
Sống, nghĩa là chúng ta thực hiện các cuộc tương thoại. Cuộc tương thoại ấy có thể là tư cách cá nhân với cá nhân, cá nhân với cộng đồng, và ta với ta.

 

“…chén rượu cay,

Một đời tôi uống hoài,

Trả lại từng tin vui

Cho nhân gian chờ đợi…”

Trịnh Công Sơn (1937-2000)

Kiểu tương thoại sau cùng ấy là một nỗ lực chiêm nghiệm suy tư nhằm khơi mào đến những chủ đề sâu rộng và dàn trải ra như: Triết lý là gì? Đời sống là gì?… nói cách khác hơn là chúng ta tìm cách tương thoại giữa tư tưởng và thi tưởng trong sự phân tranh cùng tột của giới hạn ngôn ngữ nhân gian vốn đầy tràn ngộ nhận, và phải đánh liều với hiểm họa tối thượng để nói lên Như Thể. Như thế, cuộc tương thoại này cần phải được đặt ra một cách trang trọng ưu liệt trên những mong manh và phù phiếm của người đời.

Những ngôn từ ấy là của Martin Heidegger. Và như thế, khi chúng ta đọc một tác phẩm văn học, ấy là chúng ta đã bước vào một cuộc tương thoại đặc biệt.

Theo Bakhtin, đối thoại là bản chất của cuộc sống con người “con người tham gia cuộc đối thoại ấy bằng toàn bộ con người mình và toàn bộ cuộc đời mình… Bản Ngã không chết. Cái chết chỉ là sự ra đi. Con người ra đi khi đã nói lời của mình, nhưng bản thân lời nói ấy còn lại mãi mãi trong cuộc hội thoại không bao giờ kết thúc…” ¹. Và Bùi Giáng cũng viết: “Em về mấy thế kỷ sau, ngó trăng còn thấy nguyên màu ấy không, ta đi gửi lại đôi dòng, lá rơi có dội lại trong sương mù?”. Nhưng còn hơn thế nữa, khi ta song thoại thì tác phẩm văn học ấy đưa ta vào một cuộc đối thoại kép, một cuộc đối thoại song trùng. Độc giả vừa phải đối thoại với tác giả vừa phải đối thoại với “trường văn hoá” mà tác giả đó hiện diện. Theo Đoàn Văn Chúc, “trường trong trường văn hoá được hiểu tương tự như trường trong vật lý học, là một khu vực trong đó một hiện tượng từ hay điện, hay một hệ thống lực được biểu thị. Từ đấy, một cách ẩn dụ, trường văn hoá là một không gian - dân cư trong đó một hay những sự kiện văn hoá được diễn ra” ². Và vì thế mà mỗi dân tộc sống ở một không gian cư trú riêng, một loại hình dân cư riêng nên những sự kiện văn hoá và tập tục, cách suy nghĩ của các dân tộc cũng có sự khác biệt. Có giống nhau thì chỉ giống nhau về bản chất những nỗi niềm của thân phận con người, còn cách diễn tả những nỗi niềm ấy thì khác biệt tùy vào từng dân tộc, từng cá nhân con người. Điều này càng rõ rệt hơn khi chúng ta đọc một tác phẩm văn học nước ngoài.

Nhật Bản với vị trí địa lý đặc thù của mình là quần đảo, trong suốt lịch sử dài lâu của mình đã tránh được các cuộc xâm lăng của đế quốc do vị trí địa lý xa xôi nhưng vẫn tiếp thu được trọn vẹn những tinh tuý của văn học và văn hóa Trung Quốc một cách tự nguyện bằng cách gửi người sang du học. Những thành tố ngoại sinh này được kết hợp nhuần nhị với nền văn hóa bản địa quần đảo một cách đặc sắc. Vì thế ngay từ thời kỳ bắt đầu có chữ viết và chủ quyền chính trị, thì Nhật Bản đã tự xây dựng cho mình được một diện mạo văn hoá riêng, với một bản sắc văn học riêng độc đáo, đầy bản lĩnh mà đỉnh cao là tác phẩm Genji monogatari (Nguyên thị vật ngữ) của nữ sĩ Murasaki Shikibu viết vào đầu thời kỳ Heian (794-1192), kể về những mối tình say đắm của chàng Hoàng tử Genji. Rồi sau đó là sự chìm đắm trong “cuộc hành trình nội tại” của bản sắc dân tộc mà theo Kawabata thì dường như “từ thời Heian trở đi văn học Nhật Bản dường như chỉ đi xuống” trong khói lửa và nội chiến. Từ lúc ấy, văn học Nhật Bản cứ mãi đợi chờ một luồng gió mới.

Phải đến thời Edo (1604-1867), khi chính quyền Mạc phủ của Ieyasu bắt đầu mở cửa buôn bán với các nước Hà Lan, Bồ Đào Nha và Anh thì một làn gió mới manh nha cho nền văn học Nhật Bản. Làn gió văn học phong tình nổi lên với Ihara Saikaku qua những tác phẩm Chàng trai đa tình (Koshoku ichidai otoko - Hiếu sắc nhất đại nam), Cô gái đa tình (Koshoku ichidai onna - Hiếu sắc nhất đại nữ), Năm cô gái si tình (Koshoku gonin onna - Hiếu sắc ngũ nhân nữ)… Làn gió tươi mát của bờ cõi Hoa nghiêm với những vần thơ Thiền trong sáng của Matsuo Basho, mà đỉnh cao là Con đường sâu thẳm (Oku no hosoi michi - Aùo chi tế đạo)…

Nhưng phải chờ đến thời Minh Trị (1868-1911) cùng với những cải cách duy tân của Thiên Hoàng Minh Trị, thì mới là “thời đã đến” của văn học Nhật Bản. Ngọn gió văn chương hiu hắt được thổi bùng lên và bay phần phật trong tâm tư những con người dấn thân làm văn nghệ. Từ Mori Ogai, Shimazaki Toson rồi đỉnh cao là Natsume Soseki, văn học hiện đại của Nhật Bản đã thức tỉnh và sải những bước dài sau đó qua các thời Đại Chính (Taisho) (1912-1925), Chiêu Hoà (Showa) (1926-1989) qua những tên tuổi lẫy lừng như Akutagawa Ryunosuke, Yokomitsu Riichi, Kawabata Yasunari. Văn hào Kawabata đã đưa Nhật Bản bước thẳng lên văn đàn quốc tế với giải thưởng Nobel văn học năm 1968. Và chỉ sau đó hai mươi sáu năm bước chân của Kawabata lại được tiếp nối bởi Oe Kenzaburo, người nhận giải Nobel văn học thứ hai cho nền văn học hiện đại Nhật Bản vào năm 1994. Đó là “thời đã mãn” cho nền văn học phương Đông trầm mặc và kiêu hùng này.

Những bước chân tuy âm thầm mà vang dội ấy của nền văn học hiện đại Nhật Bản đã làm kinh ngạc cả thế giới. Những nhà nghiên cứu bắt đầu triệt để tìm hiểu “sức mạnh vượt trội” của nền văn học Nhật Bản và họ đã tái “phám phá” ra những tên tuổi khác như Mishima Yukio, Tanizaki Junichiro, Murakami Haruki, Yoshimoto Banana… Và trong số đó có một tên tuổi mà đến bây giờ người ta vẫn còn nhắc nhở đến vì những bài học nhân văn thể hiện trong nhiều tác phẩm mang tính biểu tượng cao độ. Đó chính là Abe Kobo. Nói như Nietzsche “con người chết đi là để trở thành bất tử” thì đúng là thời gian qua đi càng làm cho tên tuổi Abe Kobo ngày càng trở nên chói sáng rạng rỡ huy hoàng.

Abe Kobo, nhà văn Nhật Bản, sinh năm 1924 tại Tokyo và mất năm 1993. Ông tốt nghiệp đại học Tokyo, chuyên ngành y khoa. Tác phẩm của ông có tiếng vang lớn trên trường quốc tế. Abe Kobo thường miêu tả nỗi bất an xao xuyến của thân phận con người, với phong cách siêu hiện thực (chougenjitsu). Những tác phẩm lớn của ông có thể kể đến là Người đàn bà trong cồn cát (Suna no Onna), Bức tường (Kabe), Gương mặt tha nhân (Tanin no kao), Con thuyền Sakura… Năm 1951 (Chiêu Hòa thứ 26), tác phẩm Bức tường (Kabe) của ông nhận được giải thưởng văn học Akutagawa. Tác phẩm Người đàn bà trong cồn cát (Suna no onna) in năm 1962, nhận được giải “Yomiuri Bungakushou” (Độc mãi văn học thưởng) và giải thưởng cao nhất của Pháp dành cho tác phẩm nước ngoài. Truyện của Abe Kobo ngập tràn các biểu tượng và ẩn dụ. Ngay cả từ những tiêu đề tác phẩm, chúng ta cũng có thể thấy rõ điều đó.

Trong số những nhà văn hiện đại Nhật Bản thì Abe Kobo và Murakami Haruki có sở trường dùng cách biểu tượng một cách nhuần nhị để diễn đạt tự tưởng của mình.

Và chúng ta hãy cùng khám phá một tác phẩm lớn quan trọng của Abe Kobo là Người đàn bà trong cồn cát. Bằng cách tương chiếu giữa Heidegger và Abe Kobo, chúng tôi cố gắng làm sáng tỏ tư tưởng chính yếu của tác gia này trong việc đào sâu suy tư đến mức trầm tích sâu nhất có thể nhằm tát cạn một tư tưởng chung cuối cùng mang tính phổ quát nhất của tác phẩm.

Câu truyện nói về Niki Jinpei, một nhà côn trùng học, trong lúc đi tìm một mẫu côn trùng đã lạc bước vào xứ cát. Người ta đưa anh xuống hố cát qua đêm cùng với một người nữ. Sáng ra người ta rút mất thang dây. Và Jinpei tuyệt vọng, nỗ lực tìm cách vượt thoát. Và một lần anh đã suýt vượt thành công. Sau khi bị bắt lại, anh làm việc một cách vô hồn, và chỉ tìm vui khi phát kiến ra cái bẫy nước. Anh cùng với người nữ yêu thương nhau, tìm vui trong lao động để mua một chiếc radio, một chiếc gương soi. Sau cùng người phụ nữ có thai ngoài tử cung phải đưa đi cấp cứu. Jinpei trong thế lưỡng khả giữa vượt thoát và ở lại, đã chấp thuận nhận xứ cát này làm quê hương…

Truyện chỉ có vậy. Nhưng chỉ có vậy là thế nào? Những tình tiết đơn giản mở ngỏ ra vô vàn các khả năng. Có một sự tương hợp lạ kỳ giữa tư tưởng của Abe Kobo gửi gắm qua tác phẩm với tiến trình suy tưởng của Heidegger. Khi nhận thấy điều đó, thoạt đầu chúng tôi kinh hoảng nhưng sau khi bớt choáng váng, chúng tôi quyết định đặt hai tác gia này trong một cuộc tương thoại khả năng. Có thể đây là một hành động liều lĩnh và dại dột nữa. Nhưng như chúng tôi đã nói, nếu triệt để suy tư, chúng ta sẽ thấy cuộc tương thoại này mở ngỏ ra vô vàn các khả năng mà tự chúng soi chiếu lẫn nhau trong các bước đi uyển chuyển của tư duy triệt để…

Thoạt kỳ thủy là như thế. Con người là một hữu thể bị quăng ném vào cõi nhân sinh. Đó là khởi điểm suy tư của Heidegger. Và đó cũng là quang cảnh mở đầu câu truyện Người đàn bà trong cồn cát ³ của Abe Kobo. Niki Junpei, người mà đến cuối truyện chúng ta mới biết tên qua thông báo tin mất tích của Tòa án Nội Vụ, chợt bị quăng ném vào một hố cát - hố thẳm vực sâu của vùng vẫy cưỡng kháng ở khoảng giữa chấp nhận và chối từ, một chốn ngụ cư của Hữu - tại - thế và Hữu - quy - tử. Thoạt đầu anh rất ngạc nhiên, và chỉ có mình anh là ngạc nhiên thôi, mọi người khác thì bình thản. Chúng ta cần phải nhớ rằng ngạc nhiên chính là khởi điểm của suy tư. Sự ngạc nhiên xô đẩy Jinpei tìm hiểu vấn nạn mình đang mắc phải. Và điều đầu tiên anh tìm thấy chính là sự phi lý của thân phận, của hiện tại. Anh không biết tại sao mình bị bỏ rơi ở chốn này, anh không không hiểu tại sao người khác cứ mặc nhiên chấp nhận hoàn cảnh bỏ rơi này mà không hề ngạc nhiên, không hề tức giận, để vẫn tồn tại hồn nhiên như cỏ cây. Sự hiểu biết thoạt tiên sẽ đưa đến niềm tuyệt vọng và cùng với nó là sự kiếm tìm giải pháp giải thoát. Sự hiểu biết, do đó, đã gợi mở ra một con đường… “Đường về thơ giắt sau lưng, biết rằng tài mệnh đi chung một đường…”. Dĩ nhiên khi chúng ta gọi tên và dàn bày phơi mở thể tính của con đường thì cùng lúc ấy “đường” vừa là khởi điểm và “đường” cũng sẽ là chung cục, tức là con đường sẽ cùng lúc vừa ở phía trước vừa ở phía sau ta. Con người sẽ rơi vào một tình huống lưỡng khả: đi về trước có thể sẽ bị rớt lại đằng sau và đi thụt lùi dọ dẫm thì có khả năng tiến về trước để triển nở thân phận và kiện toàn nhân vị. Cho nên khi chuẩn bị kêu gọi khởi sự lên đường mà nghe như hàm hồ nghịch nghĩa “còn không một bận quay về, đường xưa có ánh trăng thề vàng gieo” (Bùi Giáng) là vì lẽ ấy. Cái đó là cái mà Husserl gọi là “dẫn thoái”. Và điều đó là cho kẻ khởi sự lên đường nhiều khi phải hoang mang “Tình buồn ngồi khóc lìa tan, ta buồn từ thuở hoang mang lối về, đời như nhạn lạc đáy khe, bay lên bay xuống vẫn nghe lưng chừng…” (Hoàng Long).

Bắt đầu từ đó, con người, ở đây là Jinpei, mới thành tâm suy tư và tìm kiếm qua những hành động có thể tái ban phát cho đời mình một ý nghĩa sống, để tìm kiếm lại chính mình. “Tìm thấy ta rồi, sằng sặc cười, nước mắt cả một đời, thành một dòng hư ảo, thế thôi?” (Hoàng Hưng).

Và cái vấn nạn mà Abe Kobo đặt ra và khai triển qua nhân vật Jinpei liệu có giúp chúng ta đào sâu và tát cạn hết ý nghĩa của tình thế để làm hành trang vào đời giữa lòng nhân loại hôm nay?

Hành động then chốt của Jinpei sau một lần vượt thoát không thành đó là chấp nhận cư ngụ với hiện tại ở chốn này. Anh phải chấp nhận nơi lưu đày này làm chốn an cư. Đó là điều mà Heidegger cũng nói tới. Con người không biết vì sao mình bị bỏ rơi tại thế giới này và không biết mình sẽ đi về đâu, nên thế giới lưu đày này cũng đồng thời là chốn an cư. Nhưng con người phải tìm lại cho mình một ý nghĩa sống. Theo Heidegger, vì lẽ đó mà con người khởi sự suy tư. Còn Abe Kobo cho Jinpei tựu thành thể tính con người qua việc sáng chế ra cái bẫy nước giữa vùng hoang mạc. Đó là hành động căn để, mang tính then chốt của tác phẩm. Hành động này cần được soi sáng trong chính nó. Vũ Quần Phương, khi viết bài tựa cho bản dịch Việt ngữ, cũng đã nhận thấy điều này, nhưng chúng ta thật ngạc nhiên khi thấy ông phân tích xiết bao hời hợt về hành động cốt tử đó. Mượn cách nói của triết gia V. Soloviev thì ông "đã “bơi nông” một cách đáng kinh ngạc”. Vũ Quần Phương viết: “Anh (tức Jinpei) nấn ná ở lại chính vì cái bẫy nước. Anh đã phát hiện ra cách lấy nước giữa vùng khô khát này. Anh phải trao lại cái phát minh đó cho một ai đó. Cái phát minh đó, ác thay, chỉ có ý nghĩa với dân sở tại. Trước kia, anh chạy trốn họ, bây giờ anh đợi gặp họ. Tất cả sự thâm thúy của cuốn truyện nằm ở chi tiết này" ⁴.

Nếu sự “thâm thuý” của câu truyện này chỉ có thế thì còn gì là Abe Kobo? Chúng tôi có cảm giác như Vũ Quần Phương lấy xẻng đâm vài nhát xuống bề mặt tác phẩm rồi kết luận “thật là thâm thuý”, và chẳng cần bậm tâm đến việc đào sâu và tát cạn ý nghĩa tác phẩm của mình đã “cạn” như thế nào cả. Xin thưa rằng việc phát minh ra cái bẫy nước không phải là cớ để Jinpei ở lại chốn lưu đày chờ dân sở tại đến để “trao truyền y bát” mà hành động đó chỉ có ý nghĩa lớn với riêng Jinpei, và chỉ có Jinpei mà thôi. Dân sở tại không cần biết đến điều đó. Jinpei đã tìm kiếm lại được thể tính con người qua hành động phát minh, đưa phẩm giá con người lên một chiều kích nhân bản cao nhất. Sáng tạo, tư duy và phát minh là để tồn tại, là ban cho đời người một ý nghĩa sống. Và trong việc chọn lựa ý nghĩa ấy, con người đạt đến một chiều kích hoàn toàn tự do (mà yếu tính của chân lý là tự do và tự do là một đặc tính của con người. Heidegger nói thế ⁵). Tự do ấy không phải từ trên trời rơi xuống mà phải được và chỉ được tựu thành thông qua hành động của con người. Rồi nhịp tự do ấy, may chăng sẽ nối kết một nhịp cầu tương giao vốn đã từng gãy đổ nhiều phen với cuộc sống này trong suốt chiều dài thế kỷ đau thương. Hành động phát minh sáng tạo là lời khẳng nhận quyết liệt của con người nhận chốn lưu đày này làm quê hương đích thực. Bởi thế mà Goethe đã cho Faust dịch câu mở đầu của Thánh Kinh “Khởi thủy là lời” thành “Khởi thủy là hành động”. Phải hành động, hành động quyết liệt, hành động triệt để.

Nói như một lời quyết liệt của Albert Camus “Vì muốn làm người nên chối từ làm thần thánh”. Sáng tạo là chiến thắng của con người trước nghịch cảnh đau thương của tự nhiên và của giới hạn trong vòng da máu của thân xác vật. Nên cuối cùng, Jinpei ở lại hố cát, dù có cơ hội thoát đi. Anh nhủ thầm chờ đến lần sau sẽ thoát. Nhưng chúng ta ai cũng biết rằng sẽ không có lần sau nào nữa. Jinpei đã qua cái bẫy nước đã làm lễ tuyên thệ kết hôn với đời sống này, với hy vọng vào một niềm tin mai hậu của chiến thắng con người. Thế là quá đủ cho một kiếp sống hoang vu và nhỏ bé giữa lòng hố thẳm nhân gian. Sự tự thắng vượt đó còn hướng con người đến một chiều kích siêu việt khác nữa. Con người được thanh tẩy để đạt chiều kích nhân bản cao nhất, gột rửa dần tính thô lậu của thân xác vật để vươn lên nhân tính trong huy hoàng và rực rỡ. Đó chẳng phải là niềm vui sướng tột đỉnh của kiếp người hay sao?

Thế nhưng tại sao tên của Jinpei không được nhắc tới ở tiêu đề truyện? Tại sao là Người đàn bà trong cồn cát mà không phải là “người đàn ông trong cồn cát”? Tại sao là “Suna no onna” mà không phải là “Suna no otoko”? Đó là một ẩn ngữ nữa của Abe Kobo. Ta cần phải hiểu rằng hình ảnh người đàn bà chính là hình ảnh của đời sống. Chị chính là hình ảnh của một đời sống tối trầm lặng. Tự cuộc sống không có một ý nghĩa nào cả. Ta phải đánh thức cuộc sống bằng những hành động có ý nghĩa của cuộc đời ta. Và chính qua những hành động đánh thức ấy, con người ta triển nở toàn vẹn. Tại sao cuối cùng lại có hình ảnh người phụ nữ chửa ngoài dạ con. Cái thai đã thành hình nhưng chưa thành dạng nhân tính. Chúng chỉ cần so sánh với tác phẩm Faust của Goeth là ý nghĩa này ngay lập tức sáng tỏ chói rạng trước mắt ta. Tại sao đứa con của Faust và nàng Helena lại cũng chết yểu? Bởi vì chúng ta còn lưỡng lự chưa dám dấn thân thực sự để kết hôn với đời sống. Jinpei chưa thực sự chấp nhận cuộc sống. Chấp nhận của Jinpei mới chỉ là nửa vời. Anh vẫn nuôi ý định vượt thoát vào một ngày nào đó.

Có một sự trùng lặp nào ngẫu nhiên ở đây không khi Jinpei vừa được dạo bước bên ngoài hố cát thì trên chiếc xe cứu thương người phụ nữ đang quằn quại vì đau đớn. Dĩ nhiên với một bậc thầy như Abe Kobo thì chẳng có ngẫu nhiên nào ở đây cả. Chi tiết này hẳn phải có dụng ý gì chứ. Câu trả lời hẳn nhiên là khi anh vẫn còn có ý ly khai với cuộc sống thì những hoa trái mà anh thu lượm tích cóp bao năm và những nhịp cầu tương giao bấy lâu anh tạo dựng bỗng chốc sẽ phải gãy đổ tan tành. Anh phải dấn thân toàn vẹn, phải ngỏ lời giao ước quyết liệt với cuộc sống bằng một cái thân xác này trăm năm. Jinpei chế tạo được cái bẫy nước để tìm lại mình và ban cho đời mình một ý nghĩa sống thì người phụ nữ có thai. Jinpei nuôi ý định vượt thoát và thực sự đã dạo bước ngoài hố cát thì người phụ nữ quằn quại hư thai. Còn ẩn dụ nào rõ ràng hơn thế nữa? Các biểu tượng tự tương chiếu soi sáng lẫn nhau lấp lánh khôn hàn như thế mà sao một người như Vũ Quần Phương lại không cần biết tới và cứ tự huyễn hoặc rằng mình đã đào sâu đến mức trầm tích cuối cùng. Cùng hội cùng thuyền văn chương với nhau “đôi lứa bên trời chung lận đận” như thế mà còn ngộ nhận nhau một cách tàn khốc như thế thì trách làm sao ta không than một lời của Khổng Tử cho được: “Cây lương mộc có lẽ đổ chăng? Người quân tử có lẽ nguy chăng?”. Và làm sao mà người quân tử không gửi tấm lòng u uất của mình vào cỏ cây, và để trên trán mình khắc ghi những ngọn sóng bạc đầu?

Và khi ta hiểu được tình tiết trang trọng ưu liệt của việc khám phá ra cái bẫy nước của Jinpei, thì tác phẩm vụt trở nên rực rỡ trong một giản đơn tính bùng sáng. Và ta sẽ hiểu truyện này có một liên hệ tam giác giữa Jinpei, cái bẫy nước và người đàn bà. Đó là mối liên hệ thiết thân giữa con người và cuộc sống. Bằng chính cái bẫy nước, Jinpei đã tuyên thệ hứa hôn với đời sống, vui vẻ xây dựng một đời sống an cư giữa chốn đọa đày. Cái bẫy nước chính là sợi dây siết chặt Jinpei vào người đàn bà. Và như thế, người đàn bà đã níu kéo được Jinpei. Và như thế Jinpei đã níu kéo được chính mình. Và như thế, con người (qua hình tượng Jinpei) không còn tìm cách chạy trốn khỏi cuộc sống (qua biểu tượng người đàn bà) và hoàn cảnh (qua biểu tượng hố cát), mà tìm cách chung sống với chính nó, bằng chính khả năng của mình, bằng chính sự chấp nhận của mình đầy can đảm.

Và đến đây, ta có thể nói rằng “truyện chỉ có thế thôi”. Một câu kết luận nhẹ tựa lông hồng mà để đi đến đó chúng ta phải mệt mỏi trèo qua bao nhiêu ngọn núi của tư duy. Đó mới chính là cốt tủy của những lời nhẹ nhàng mà trầm trọng sau đây của Tô Đông Pha: “Lô sơn yên tỏa Chiết Giang triều, vị đáo bình sinh hận bất tiêu, đáo đắc bản lai vô biệt sự, Lô Sơn yên tỏa Chiết Giang triều”.

Vâng, vẫn là “khói tỏa Lô Sơn sóng Chiết Giang” thôi. Vâng, và hiện tượng lúc nào cũng như nhau thôi. Chỉ có bản chất, tâm thế giờ đây đã đổi khác. Và ai đã qua mấy dặm “đoạn trường”, thì mới biết con đường đến được một bến bờ cũng thật sự trầm kha?

 

Người đọc sẽ trách cứ người viết là tại sao phải dùng Martin Heidegger để soi chiếu với Abe Kobo. Thưa rằng từ Abe Kobo đến Oe Kenzaburo đều trải qua những tháng năm của chiến tranh thế giới thứ hai nên dễ dàng thấm thía vị cay đắng giòn mỏng của thân phận con người trong guồng quay của lịch sử. Và vì thế mà trong tác phẩm của mình, họ xoáy sâu vào sự hiện sinh của con người là điều tất nhiên thôi.

Một thiền sư Trung Hoa đã có một nhận xét thoạt nghe qua thấy rất hàm hồ “Thiên hạ bảo Quách Tượng chú giải Trang Chu. Riêng ta lại cho rằng Trang Chu chú giải cho Quách Tượng” ⁶. Mượn cách nói ấy, ta cũng có thể bảo rằng “dường như không phải Abe Kobo chú giải Heidegger mà chính Heidegger chú giải cho Abe Kobo vậy…”. Một cách nói thật hàm hồ.

Nhưng ngẫm cho kỹ, cách nói ấy hàm hồ thật chăng? Ta không biết chắc. “Nhân gian tận kiến thiên sơn hiểu, thùy thính cô viên đề xứ thâm?” (Tuệ Trung Thượng Sĩ). (Nhân gian đều thấy nghìn non sáng, ai lắng nghe ra tiếng vượn trầm?”). Câu nói xa vắng này có gợi mở một khải thị nào chăng? 

Ta chỉ biết rằng qua cách nói tưởng chừng như hàm hỗn song trùng nhị bội ấy có nói lên một điều là tuy văn chương và triết lý cư ngụ trên những đỉnh núi tách biệt hẳn nhau nhưng đều quy nhìn về một hướng duy nhất. Hướng đích nền tảng ấy mang tên Thân - Phận - Con - Người.

Mộc Các, Sài thành, tháng 11/2005

--------------

Chú thích:

1 : Trích dẫn theo Phạm Vĩnh Cư, M. Bakhtin, Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, tái bản 2003, Lời nói đầu, trang 13.  

2 : Đoàn Văn Chúc, Văn hoá học, NXB Lao động, Hà Nội, 2004, trang 339. 

3 : Người đàn bà trong cồn cát, Abe Kobo, Bản dịch của Vũ Tuấn Khanh và Giang Hà Vị, NXB Văn học, Hà Nội, tái bản 1999. 

4 : Sđd, trang 211. 

5 : Martin Heidegger, Về yếu tính của chân lý, bản dịch của Trần Công Tiến, Ca dao xuất bản, Sài Gòn, 1975, xin xem từ trang 29 đến 32, phân đoạn “nền tảng của sự khả thể hoá một thích đáng tính”.

6 : Trích dẫn theo Phùng Hữu Lan, Đại cương triết học sử Trung Quốc, Bản dịch của Nguyễn Văn Dương, NXB Thanh niên, tái bản 1999, trang 30.